یک هشتم ارث زن چگونه محاسبه میشود؟ راهنمای جامع سهمالارث زوجه
خلاصه سریع:
- اگر متوفی فرزند یا نوه داشته باشد، سهم زوجه یک هشتم از دارایی است.
- اگر متوفی هیچ فرزندی نداشته باشد، سهم زوجه به یک چهارم افزایش مییابد.
- زوجه از عین اموال منقول و قیمت اموال غیرمنقول (شامل زمین و بنا) ارث میبرد.
- ملاک محاسبه، "زمان فوت" است؛ در رویه قضایی جاری، حتی زمین (عرصه) نیز در محاسبه سهم زن لحاظ میشود.
- تمامی بدهیها، وامها و مهریه باید پیش از تقسیم ارث از کل ترکه کسر شوند.
فوت همسر یکی از سختترین تجربیات زندگی است که متاسفانه با پیچیدگیهای حقوقی در زمینه تقسیم اموال نیز همراه میشود. بر اساس قوانین جاری ایران و با توجه به تغییرات بنیادین که در دهههای اخیر در قانون مدنی ایجاد شده است، حقوق مالی زنان در زمان تقسیم ارث به طور قابل توجهی بهبود یافته است. اکنون دیگر این باور قدیمی که "زن از زمین ارث نمیبرد" اعتبار قانونی ندارد و رویه قضایی بر احقاق حق کامل زوجه استوار است.
تصور کنید خانوادهای را که پس از فوت پدر، بر سر سهمالارث مادر از خانه پدری دچار اختلاف شدهاند. فرزندان گمان میکنند مادر تنها از بنای ساختمان سهم میبرد، در حالی که طبق قانون فعلی، ارزش ریالی زمین (عرصه) نیز باید توسط کارشناس رسمی دادگستری محاسبه شده و سهم یک هشتم زوجه از آن پرداخت شود. عدم آگاهی از این جزییات میتواند منجر به تضییع حقوق زوجه یا طولانی شدن روند دادرسی شود.
با توجه به حساسیت نرخهای مالیاتی جدید و نحوه قیمتگذاری املاک، توصیه میشود پیش از هرگونه توافق، با یک وکیل ارث مشورت کنید تا از دقت محاسبات اطمینان حاصل نمایید. در ادامه، جزییات دقیق محاسبات و اولویتهای قانونی را بررسی میکنیم.
شرایط تعلق یک هشتم ارث به زوجه و جدول مقایسه
سهم زوجه از ترکه، بر اساس وجود یا عدم وجود فرزند برای شوهر تعیین میشود. نکته بسیار مهم در رویه قضایی این است که وجود فرزند، حتی اگر از همسر دیگری باشد، سهم زوجه فعلی را به یک هشتم کاهش میدهد.
| وضعیت وراث متوفی | میزان سهمالارث قانونی زوجه | مبنای محاسبه اموال |
|---|---|---|
| وجود فرزند یا نوه (حتی از ازدواج قبلی) | یک هشتم (۱/۸) | قیمت تمام اموال منقول و غیرمنقول |
| عدم وجود هیچگونه فرزند یا نوه | یک چهارم (۱/۴) | قیمت تمام اموال منقول و غیرمنقول |
| زوجه تنها وارث متوفی باشد | یک چهارم (۱/۴) | مابقی اموال بلاوارث (در حکم اموال دولتی) است |
لازم به ذکر است که طبق ماده ۹۴۹ قانون مدنی، برخلاف زوج (شوهر) که در صورت تنها وارث بودن تمام اموال را به ارث میبرد، زوجه تنها همان سهم قانونی خود (یک چهارم) را میبرد و مابقی ارث به او "رد" نمیشود، بلکه در حکم اموال بلاوارث خواهد بود. برای شروع این فرآیند، ابتدا باید مدارک لازم برای انحصار وراثت را آماده کنید.
نحوه محاسبه یک هشتم از اموال منقول و غیرمنقول
در نظام حقوقی فعلی ایران، نحوه مالکیت زن بر ارث به دو صورت "عین" و "قیمت" تعریف میشود:
۱. ارث از اموال منقول (مالکیت بر خودِ مال)
زوجه از خودِ اموال منقول (عین) ارث میبرد. یعنی در یک هشتم از موجودی حساب بانکی، طلا، خودرو و سهام، شریکِ مشاع سایر وراث میشود. او میتواند تقاضای فروش یا دریافت سهم خود را مستقیماً داشته باشد.
۲. ارث از اموال غیرمنقول (مالکیت بر ارزش ریالی)
در مورد زمین (عرصه) و ساختمان (اعیان)، زوجه از قیمت آنها ارث میبرد.
در این مرحله، یک "کارشناس رسمی دادگستری" باید ملک را به قیمت روز ارزیابی کند و وراث موظفند یک هشتم آن مبلغ را به زوجه بپردازند.
اولویت دیون و مهریه بر سهمالارث
پیش از آنکه نوبت به محاسبه یک هشتم ارث برسد، باید "خالص ترکه" مشخص شود. طبق قانون، بدهیهای متوفی باید ابتدا پرداخت گردند:
- مهریه زوجه: مهریه یک دین ممتاز است. حتی اگر شوهر هیچ مالی جز یک خانه نداشته باشد، ابتدا مهریه زن (به نرخ روز) از قیمت خانه کسر و به او داده میشود.
- دیون عادی: وامهای بانکی، بدهی به اشخاص و چکهای برگشتی متوفی در رتبه بعدی قرار دارند.
پس از کسر تمامی این موارد، آنچه باقی میماند بین وراث تقسیم میشود. اگر مایلید بدانید مهریه چگونه پس از فوت محاسبه میشود، مقاله مطالبه مهریه زن بعد از فوت شوهر را ببینید.
مثال عددی محاسبه با رعایت اولویتها
فرض کنید دارایی متوفی شامل یک آپارتمان به ارزش ۸ میلیارد تومان و یک خودرو به ارزش ۱ میلیارد تومان است. او یک فرزند دارد و مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان نیز بدهی بانکی و مهریه بر ذمه اوست.
- ابتدا ۵۰۰ میلیون تومان بدهی از کل دارایی (۹ میلیارد) کسر میشود. (باقیمانده: ۸.۵ میلیارد تومان).
- سهم زوجه از خودرو (منقول): یک هشتم از ۱ میلیارد تومان (پس از کسر سهم بدهی) = ۱۲۵ میلیون تومان.
- سهم زوجه از آپارتمان (غیرمنقول): یک هشتم از قیمت ۸ میلیارد تومان = ۱ میلیارد تومان.
- مجموع سهمالارث زوجه: ۱ میلیارد و ۱۲۵ میلیون تومان (به علاوه اصل مهریه او که قبلاً کسر شده بود).
مالیات بر ارث سهم زوجه
بر اساس آخرین اصلاحات قانون مالیاتهای مستقیم، نرخ مالیات برای وراث طبقه اول (از جمله زوجه) بسیار کمتر از سایرین است. در حال حاضر برای اموالی که از سال ۱۳۹۵ به بعد تقسیم میشوند، نرخها به شرح زیر است:
- سپردههای بانکی و اوراق مشارکت: ۳ درصد
- املاک و حق واگذاری محل: ۷.۵ درصد (بر اساس ارزش معاملاتی ملک)
- وسایل نقلیه موتوری: ۲ درصد
- سهام و سهمالشرکه: ۰.۷۵ درصد
نتیجهگیری و گامهای عملی بعدی
محاسبه یک هشتم ارث زن نیازمند دقت در تشخیص نوع اموال و تاریخ فوت متوفی است. به یاد داشته باشید که حقوق وظیفه و مستمری بازماندگان، جزو ارث محسوب نمیشود و طبق قانون تامین اجتماعی، زوجه ۵۰ درصد از مستمری همسر متوفی را دریافت میکند که این حق حتی با ازدواج مجدد وی نیز از بین نخواهد رفت.
گامهای پیشنهادی:
- دریافت گواهی انحصار وراثت برای رسمیت یافتن جایگاه قانونی.
- درخواست تحریر ترکه برای شناسایی دقیق اموال و بدهیها.
- درخواست ارزیابی ملک توسط کارشناس رسمی جهت تعیین قیمت "عرصه و اعیان".
- در صورت امتناع وراث از پرداخت قیمت سهمالارث، طرح دعوای مطالبه سهمالارث با استناد به ماده ۹۴۸ قانون مدنی.
اگر در خصوص سهم خود از اموال مشاع یا نحوه محاسبه مهریه در کنار ارث سوالی دارید، مشاوره با یک متخصص میتواند مسیر دشوار قانونی را برای شما هموار کند.
سوالات متداول
آیا تاریخ فوت در میزان ارث زن تاثیر دارد؟
بله، بسیار حیاتی است. اگر فوت پیش از اصلاحات قانونی اواخر دهه هشتاد شمسی باشد، زن از قیمت زمین ارث نمیبرد. اما برای فوتهای پس از آن، قیمت زمین (عرصه) نیز در سهمالارث زوجه لحاظ میشود.
اگر زن تنها وارث باشد، تمام اموال به او میرسد؟
خیر. طبق ماده ۹۴۹ قانون مدنی، زوجه فقط یک چهارم سهم خود را میبرد و مابقی اموال در حکم اموال بلاوارث است. این برخلاف حالتی است که شوهر تنها وارث باشد؛ چرا که شوهر در صورت تنها وارث بودن، تمام اموال زن را به ارث میبرد.
آیا از سهام عدالت متوفی هم یک هشتم به زن میرسد؟
بله، سهام عدالت جزو اموال منقول محسوب شده و زوجه مشمول دریافت یک هشتم از عین این سهام است.
آیا ازدواج مجدد زوجه باعث قطع مستمری همسر فوت شده میشود؟
خیر، بر اساس قوانین جدید حمایتی، ازدواج مجدد زوجه مانع از دریافت مستمری همسر سابق متوفی نیست و این مستمری با حقوق احتمالی خودِ زوجه نیز قابل جمع است.
اگر شوهر در وصیتنامه زن را از ارث محروم کرده باشد چه باید کرد؟
محرومیت از ارث در قانون ایران اعتبار قانونی ندارد. متوفی تنها نسبت به یک سوم اموال خود حق وصیت دارد و نمیتواند سهم قانونی (یک هشتم) زوجه را از او بگیرد.
سهم الارث زن دوم چگونه محاسبه میشود؟
در صورت وجود چند همسر دائمی، همان سهم یک هشتم (در صورت وجود فرزند) یا یک چهارم (در صورت عدم وجود فرزند) بین همه آنها به طور مساوی تقسیم میشود. یعنی اگر متوفی دو زن داشته باشد اگر هیچ فرزندی نباشد هر کدام یک هشتم و اگر فرزندی وجود داشته باشد هر کدام یک شانزدهم ارث میبرند.
آیا زوجه از خانه قولنامهای هم ارث میبرد؟
اثبات مالکیت در اموال قولنامهای دشوارتر است. ابتدا باید مالکیت متوفی بر آن ملک در دادگاه ثابت شود و سپس زوجه میتواند قیمت یک هشتم سهم خود را مطالبه کند.
نظرات حقوقی (۲۳)
سلام وقت بخیر زن بعد از فوت شوهر با کسی دیگه ازدواج کنه از شوهر اول ارث میبره
سلام بله
سلام من با دوفرزند همسر دوم هستم همسرم ۶ ماه پیش فوت شده ویک شرکت در دبی داشتن حالا پسرش از همسر اولش مدعیست که پدر در وصیت خانگی که ۹ نفر امضا کردندگفته شرکت فقط بین فرزندان تقسیم شود ایا ما زوجه حقی نداریم
سلام اگه وصیت و شرکت بیش از ثلث مال باشه فقط با تایید شما اعتبار داره اگه کمتر از ثلث باشه و به وصیت شک دارین اونو زیر سوال ببرید
باسلام سهم الارث زن كه يك هشتم هست چطور تقسيم ميشه؟يعني اگر ٨٠٠ ميليون باشه تقسيم بر ٨ كنيم ١٠٠ ميليون به همسر ميرسد يا اينجور نيس؟؟
سلام بله همین مدل محاسبه میشه
سلام خسته نباشید ? بعد از فوت زن، هشت یک از اموال به وراث تعلق میگیرد؟
سلام هر کسی که فوت کنه اموال زمان مرگش بین ورثه مطابق قانون ارث تقسیم میشه
با سلام خانم همسر قبلیش فوت شده و یک ملک تجاری یا همان زیر پله باقی مانده ایا سهمش همان یک هشتم هست یا قانون فرق میکند ممنون میشم راهنمایی دقیق کنید
سلام منظور شما از همسر قبلی رومتوجه نشدم اگه رابطه زوجیتی تمام بشه ارثی هم نخواهد بود
سلام خسته نباشید پدری در قید حیات تمام اموال خودرا با قولنامه به فرزندان فروخته به همسراش چیزی نداده ایاهمسردرهنگام انتقال سند ادعای حق دارد.
سلام اگر ادعایی مطرح شد باید تقاضای تنفیذ قولنامه کنید
سلام وقت بخیر اگر شخص متوفی باغ داشته باشد یک هشتم زن چگونه تقسیم میشه؟
سلام تقسیم بر هشت
سلام،خسته نباشید،ممنون میشم اگر امکانش هست سوالم رو دقیق بخونید و جواب بدید. من تنها پسر پدرم هستم.پدرم۱۰سال قبل فوت شده،مادرم و خواهر ناتنی ام(دختر همسر اول مادرم)امسال به فاصله چندماه فوت شدند.سندملک پدرم همچنان به اسم پدرم هست.طبق محاسبه و نظر دفتراسناد،پسر خواهر ناتنی ام به اندازه ی یک سوم از ثمنیه ی مادرم (=قیمتِ ۱/۲۴ اموال غیرمنقول نه از عین اموال) ارث میبره.منم حاضر به پرداخت قیمتِ به روز سهم ایشون هستم.دادخواست تقسیم ترکه هم دادم.سوال اینه این قیمت رو چه کسی تعیین میکنه؟من فقط نمیخوام ملک به مزایده گذاشته بشه و از دستم بره.هرقیمت کارشناسی و عادلانه ای گذاشته بشه توسط دادگاه یا کارشناس رسمی دادگستری رو حاضرم بدم،اگر پسر خواهر ناتنی ام نظر کارشناس رو قبول نکنه بازهم میتونه درخواست فروش زمین رو بکنه؟!خیلی ممنون میشم اگر وقت داشتید جواب بدید.باتشکر.
سلام قیمت کارشناسی میشه و میره برای مزایده اینکه اجرای احکام قبول کنه شما سهم اونها رو بخرید وملک نره مزایده به خود اجرا مربوط میشه و در هر حال میتونه این رو قبول کنه اگه قبول نکرد میتونید در مزایده حاضر بشین و سهمشون رو بخرید اگه کسی به نظر کارشناس اعتراض داشته باشه باید هزینه کارشناسی سه نفره بده و باز ملک کارشناسی بشه
خیلی ممنونم واقعا،که وقت گذاشتید و پاسخ دادید. من فکر میکردم با توجه به اینکه پسر خواهر ناتنی ام مشاع در ملک نیست و دراین مورد خاص مثل زوجه از قیمت اموال غیرمنقول ارث میبره(قیمت۱/۲۴) نه از عین اموال، در نهایت نظر کارشناسان ملاک خواهد بود و کار به مزایده نمیکشه.کار به مزایده برسه متاسفانه نتیجش نامشخص میشه. خیلی ممنونم از وقتی که گذاشتید.
با سلام وتشکر، پدرم بعد از ۵۰ سال زندگی از مادرمان جدا شدند و بعد با زن دیگری ازدواج دائم داشتند و ۵ سال زندگی کردند، پدرمان ۳ ماه پیش فوت کرد،تکلیف خانه مشخص شده اما میخواستم بپرسم این خانم از اثاثیه منزل چقدر سهم دارد؟ آیا یک هشتم از کل وسایل خانه یا یک هشتم وسایلی که طی این ۵ سال خریداری شده؟
سلام یک هشتم از کل وسایل
سلام من پدرم فوت شده میخواستم بدونم ایاسهم ارثیه دختروپسریکیه یعنی مثل هم برابربایدارث را تقسیم کنند ممنون
سلام خیر هر پسر دو برابر دختر ارث میبرد
سلام یک هشتم یک میلیارد و هشتصد هزار تومان چقدر میشه ممنون که وقت میزارید
سلام 225 میلیون تومان
سلام . من همسر دوم هستم واز شوهرم یک دختر دارم .همسرم یک دختر و یک پسر از زن اول دارد و همسرش هم در قید حیات هستند. آیا یک هشتم . دو همسر چگونه پرداخت میشود . ممنون از راهنمایتون .
سلام سهم هر همسر یک شانزدهم خواهد بود
با سلام.۸۰۰ متر زمین به ما ارث رسیده است. قیمت عین یک هشتم همسر دوم را هم پرداخت کردیم. حالا برای فروش زمینمان ، برای معامله، آیا ۷۰۰ متر زمین داریم یا ۸۰۰ در ضمن در سند رسمی مشاعی که گرفته ایم به اقرار همسر دوم نیز استناد شده است. با سپاس
سلام اگه سند دارین و حق ایشون رو دادین کامل دارین دیگه
سلام خانومم سه برادر دارد پدرشان کهولت سن داره این سه برادر صورت اموال گرفتن وبین خودشان دل بخواهی می خواهند تقسیم کنند و۱۰هکتار زمین کشاورزی خانه ۵۰۰متری ودو دهنه مغازه و تراکتور و ادوات وپول نقد راهنمایی بفرمایید درضمن پدرشان ف راموشی گرفته با تشکر
سلام هر شخصی تا زنده هست حق داره در مورد اموالش تصمیم گیری کنه و از نظر قانونی اعتبار داره اگرفراموشی داره باید براشون حکم حجر بگیرید در غیر اینصورت اعمالشون معتبره