محاسبه سود چک برگشتی و فرمول مطالبه خسارت تاخیر تادیه
خلاصه سریع:
- خسارت چک برگشتی (که به اشتباه سود نامیده میشود) بر اساس شاخص تورم اعلامی بانک مرکزی محاسبه میگردد.
- مبدا محاسبه این خسارت در قانون ایران، تاریخ سررسید مندرج در متن چک است، نه تاریخ برگشت زدن یا تاریخ ثبت دادخواست.
- برای مطالبه این مبلغ، دارنده چک باید از طریق مراجع قضایی یا دوایر اجرای ثبت نسبت به ارائه دادخواست یا درخواست صدور اجراییه اقدام کند.
- شرط اصلی تعلق این خسارت، تغییر فاحش شاخص قیمتها و تمکن مالی مدیون در کنار امتناع وی از پرداخت است.
در نظام حقوقی ایران، چیزی به نام سود بانکی برای بدهیهای شخصی تعریف نشده است؛ بلکه آنچه تحت عنوان سود چک برگشتی شناخته میشود، در واقع خسارت تاخیر تادیه است. این خسارت به منظور جبران کاهش ارزش پول دارنده چک در طول مدتی که صادرکننده از پرداخت وجه امتناع کرده، وضع شده است. مطابق قانون صدور چک و رویه قضایی جاری، چک به عنوان یک سند تجاری، امتیازات ویژهای نسبت به سایر اسناد عادی دارد که یکی از مهمترین آنها، مبدا محاسبه خسارت است.
تصور کنید مبلغی را بابت فروش کالا یا خدمات در قالب یک فقره چک دریافت کردهاید. در روز سررسید، حساب صادرکننده خالی است و شما پس از ماهها پیگیری قانونی موفق به توقیف اموال میشوید. در این مدت، تورم باعث کاهش قدرت خرید مبلغ چک شده است. قانونگذار با پیشبینی فرمول محاسباتی خاص، سعی میکند این ضرر را جبران نماید. بر اساس آخرین آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور، این حق برای دارنده محفوظ است تا ریال آخر کاهش ارزش پول خود را از بدهکار مطالبه کند.
اگر درگیر پروسه قضایی برای وصول طلب خود هستید، درک دقیق نحوه محاسبه و شرایط قانونی مطالبه این خسارت میتواند تفاوت چشمگیری در مبلغ نهایی دریافتی شما ایجاد کند. توصیه میشود پیش از هر اقدامی، با مطالعه دقیق مراحل کامل وصول چک برگشتی، مسیر قانونی صحیح را انتخاب کنید تا از هدررفت زمان و هزینه دادرسی جلوگیری شود.
شرایط قانونی تعلق خسارت به چک برگشتی
برای اینکه دادگاه حکم به پرداخت خسارت تاخیر تادیه صادر کند، احراز شرایط مندرج در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی و تبصره الحاقی به ماده ۲ قانون صدور چک الزامی است. برخلاف سایر دعاوی مالی که ممکن است مبدا خسارت از زمان مطالبه (اظهارنامه یا دادخواست) باشد، در چک وضعیت متفاوت است.
| ویژگی | چک برگشتی (قانون خاص) | سایر دیون مالی (ماده ۵۲۲) |
|---|---|---|
| مبدا محاسبه | تاریخ مندرج در سررسید چک | تاریخ مطالبه (دادخواست/اظهارنامه) |
| معیار محاسبه | شاخص تورم بانک مرکزی | شاخص تورم بانک مرکزی |
| نیاز به اثبات تمکن | فرض بر تمکن است مگر خلافش ثابت شود | باید تمکن مدیون احراز شود |
| مرجع رسیدگی | دادگاه حقوقی یا اجرای ثبت | صرفاً دادگاه حقوقی |
فرمول محاسبه سود چک برگشتی چگونه است؟
محاسبه این خسارت بر عهده کارشناس دادگستری یا دایره اجرای احکام است، اما دانستن فرمول آن برای پیشبینی مبلغ دریافتی ضروری است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به صورت ماهیانه و سالیانه شاخصی را تحت عنوان "عدد شاخص کل بهای کالاها و خدمات مصرفی" اعلام میکند.
فرمول اصلی محاسباتی:
مبلغ اصلی چک × (عدد شاخص در زمان پرداخت ÷ عدد شاخص در زمان سررسید چک) = مبلغ قابل پرداخت به نرخ روز
برای به دست آوردن خالص خسارت تاخیر تادیه، باید مبلغ اصلی چک را از عدد به دست آمده در فرمول بالا کسر کنید. توجه داشته باشید که منظور از زمان پرداخت، زمانی است که وجه عملاً به حساب صندوق دادگستری واریز یا به دارنده تسلیم میشود.
مثالهای عملی محاسبه:
- مثال ساده: اگر شخصی چکی به مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان با سررسید دو سال قبل داشته باشد و در این مدت شاخص تورم دقیقا دو برابر شده باشد، مدیون موظف است علاوه بر ۱۰۰ میلیون اصل پول، ۱۰۰ میلیون تومان دیگر نیز بابت خسارت تاخیر تادیه پرداخت کند (جمعاً ۲۰۰ میلیون تومان).
- مثال در صورت اعسار: اگر بدهکار ادعای اعسار (تنگدستی) کند و دادگاه آن را بپذیرد، پرداخت اصل مال و خسارت تقسیط میشود. در رویه قضایی غالب، خسارت تاخیر تادیه تا زمان صدور حکم اعسار محاسبه میشود و پس از آن، به دلیل توقف قانونی بدهکار در پرداخت یکجا، محاسبه خسارت متوقف میگردد؛ مگر اینکه در نحوه پرداخت اقساط نیز تاخیر صورت گیرد.
لازم به ذکر است که در اسناد تجاری، تفاوت چک و سفته از نظر قانونی در همین سرعت و سهولت در محاسبه خسارت است. چک در این مورد برتری مطلق بر سفته دارد.
نحوه مطالبه خسارت و اولویتهای قانونی
دارنده چک برای دریافت خسارت خود باید صراحتاً در ستون "خواسته" دادخواست خود، عبارت "مطالبه خسارت تاخیر تادیه از تاریخ سررسید لغایت زمان اجرای حکم" را قید کند. اگر این عبارت در دادخواست فراموش شود، قاضی نمیتواند راساً نسبت به آن حکم صادر کند.
در مواردی که اموال مدیون توقیف میشود، هزینههای دادرسی و خسارت تاخیر تادیه در اولویت پرداخت قرار دارند. به عبارت دیگر، از محل فروش مال توقیف شده، ابتدا هزینههای اجرایی، سپس خسارت تاخیر و در نهایت اصل مبلغ چک پرداخت میشود. این موضوع در توقیف اموال بدهکار به دقت مورد بررسی قرار میگیرد تا حق داین ضایع نشود.
تاثیر فوت بدهکار بر محاسبه خسارت
یکی از سوالات پرتکرار این است که اگر صادرکننده چک فوت کند، تکلیف خسارت چه میشود؟ طبق قوانین جاری، با فوت مدیون، دیون او حال میشود. خسارت تاخیر تادیه تا زمان فوت متوفی از اموال او محاسبه و برداشت میشود. پس از فوت، به دلیل اینکه تاخیر دیگر منتسب به اراده متوفی نیست، محاسبه خسارت به روش شاخص تورم متوقف شده و طلب به نرخ زمان فوت ثابت میگردد، مگر اینکه وراث با وجود داشتن ترکه، از پرداخت امتناع کنند.
در چنین شرایطی دانستن اینکه آیا ورثه مجبور به پرداخت بدهیهای متوفی هستند بسیار حیاتی است، چرا که مسئولیت آنها محدود به میزان ترکه (اموال به جا مانده) از متوفی است.
نتیجهگیری و گامهای عملی بعدی
محاسبه سود یا همان خسارت تاخیر تادیه چک برگشتی، یکی از حقوق مسلم قانونی شماست که مانع از بیارزش شدن طلبتان در گذر زمان میشود. دقت در نگارش دادخواست و استناد به شاخصهای بانک مرکزی کلید موفقیت در این دعاوی است.
- آنچه باید بدانید: خسارت چک از روز سررسید حساب میشود، نه روز شکایت. شاخص تورم ماهانه بانک مرکزی ملاک نهایی است و اعسار مدیون میتواند روند محاسبه را تغییر دهد.
- گام اول: بلافاصله پس از برگشت خوردن چک، نسبت به دریافت گواهی عدم پرداخت اقدام کنید.
- گام دوم: برای جلوگیری از نقل و انتقال اموال توسط بدهکار، درخواست "تامین خواسته" را همزمان با مطالبه وجه و خسارت مطرح کنید.
- گام سوم: جهت اطمینان از محاسبات دقیق و جلوگیری از رد دعوا به دلیل ایرادات شکلی، حتماً با یک متخصص در حوزه دعاوی تجاری مشورت کنید.
مطالبه خسارت تاخیر تادیه فرآیندی کاملاً تخصصی است که کوچکترین اشتباه در آن میتواند منجر به از دست رفتن مبالغ کلانی شود. استفاده از تخصص یک وکیل باسابقه میتواند تضمینکننده وصول کامل مطالبات شما باشد.
سوالات متداول
آیا خسارت تاخیر تادیه به چکهای قدیمی هم تعلق میگیرد؟
بله، تا زمانی که اصل بدهی پرداخت نشده باشد، بر اساس شاخص تورم زمان سررسید تا زمان پرداخت، خسارت تعلق میگیرد؛ حتی اگر چندین دهه از تاریخ چک گذشته باشد.
اگر بخشی از مبلغ چک پرداخت شده باشد، خسارت چگونه محاسبه میشود؟
خسارت نسبت به باقیمانده مبلغ پرداخت نشده و از تاریخ سررسید تا زمان پرداخت آن بخش باقیمانده محاسبه میگردد.
آیا برای مبالغ کم هم میتوان خسارت تاخیر تادیه گرفت؟
از نظر قانونی منعی وجود ندارد، اما با توجه به هزینه دادرسی و حقالوکاله، باید صرفه و صلاح اقتصادی خود را در نظر بگیرید.
آیا سود چک برگشتی شامل نزول و ربا نمیشود؟
خیر؛ شورای نگهبان و قوانین جاری ایران، خسارت تاخیر تادیه را که بر اساس نرخ تورم رسمی کشور است، ربا نمیدانند زیرا صرفاً جبران کاهش ارزش پول است، نه سود مازاد بر ارزش واقعی.
مبنای محاسبه در صورت ثبت چک در سامانه صیاد چیست؟
در چکهای صیادی نیز مبنا همان تاریخ سررسید مندرج در سامانه و متن چک است و تفاوت اجرایی با چکهای قدیمی در این زمینه وجود ندارد.
آیا میتوان خسارت را از ظهرنویس (ضامن) چک هم گرفت؟
بله، در صورت رعایت مواعد قانونی برای واخواست و طرح دعوا، ظهرنویسان و ضامنان نیز به همراه صادرکننده مسئولیت تضامنی در پرداخت اصل وجه و خسارات قانونی دارند.
آیا در اجرای ثبت هم خسارت تاخیر تادیه محاسبه میشود؟
خیر، دوایر اجرای ثبت فقط صلاحیت وصول اصل مبلغ مندرج در چک و حقالاجرا را دارند. برای مطالبه خسارت تاخیر تادیه، حتماً باید از طریق مراجع قضایی (دادگاه یا شورای حل اختلاف) اقدام کنید.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬