شکایت برداشت غیرمجاز کارت بانکی: مراحل، مدارک و قوانین جدید
تصور کنید در یک بعدازظهر آرام، پیامک بانک روی گوشیتان ظاهر میشود: «برداشت مبلغ ۵۰ میلیون تومان». کارت در جیب شماست، رمزتان را به کسی ندادهاید و هیچ خریدی نکردهاید. این لحظه، کابوس بسیاری از ماست. اما آیا میدانستید قانونگذار در سالهای اخیر، قوانین سفت و سختی برای حمایت از شما و مجازات سنگین این کلاهبرداران وضع کرده است؟
در این مقاله کاربردی، بدون درگیر کردن شما با اصطلاحات پیچیده حقوقی، دقیقاً توضیح میدهیم که اگر حساب بانکیتان خالی شد، از کجا شروع کنید، چگونه بیگناهی خود را اثبات نمایید و طبق جدیدترین نرخهای جریمه در سال ۱۴۰۴، چه مجازاتی در انتظار مجرم است.
اقدام حیاتی: قبل از هر کاری ترمز را بکشید!
زمان در این جرم علیه شماست. پیش از آنکه لباس بپوشید و به پلیس فتا یا دفتر وکیل بروید، باید در همان دقایق اول جلوی ضرر بیشتر را بگیرید. سارقان معمولاً در چند مرحله حساب را خالی میکنند:
- مسدود سازی آنی: بلافاصله از طریق اپلیکیشن (همراه بانک)، اینترنت بانک یا تلفن گویای بانک، کارت خود را بسوزانید یا مسدود کنید.
- تخلیه حساب متصل: اگر کارت شما به حساب پسانداز دیگری متصل است، موجودی باقیمانده را به حساب امن یکی از اعضای مورد اعتماد خانواده منتقل کنید.
قانون دقیقاً چه میگوید؟ (کلاهبرداری یا سرقت؟)
بسیاری از مردم این جرم را «دزدی اینترنتی» مینامند، اما در زبان قانون باید دقیق باشیم تا شکایتمان رد نشود. اگر کسی با دستکاری در سیستمها، رمزگیری یا فیشینگ، پولی را از حساب شما به نفع خود برداشت کند، مشمول ماده ۷۴۱ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) میشود.
این ماده که همان ماده ۱۳ قانون جرایم رایانهای است، این عمل را جرم «کلاهبرداری رایانهای» میداند. دقت کنید که «سرقت رایانهای» (ماده ۷۴۰) بیشتر مربوط به ربودن اطلاعات و دادههاست. بنابراین در متن شکایت خود بهتر است از عنوان «برداشت غیرمجاز وجه از طریق کلاهبرداری رایانهای» استفاده کنید. برای درک بهتر تفاوتهای ظریف این دو جرم، مطالعه مقاله تفاوت سرقت با کلاهبرداری رایانهای: ابعاد حقوقی جرائم اینترنتی بسیار راهگشا خواهد بود.
مجازات سنگین سارقان در قانون جدید
خبر خوب برای مالباختگان این است که قانونگذار برای بازدارندگی، مجازاتها را بهروز کرده است. بر اساس آخرین اصلاحیه هیئت وزیران در خردادماه ۱۴۰۳، مبالغ جزای نقدی به شدت افزایش یافته است. مجرم در صورت دستگیری به موارد زیر محکوم میشود:
- رد مال: بازگرداندن عین مبلغ برداشته شده به حساب شما (حتی اگر آن را خرج کرده باشد).
- حبس تعزیری: از یک تا پنج سال زندان.
- جزای نقدی سنگین: پرداخت جریمه به دولت از مبلغ ۱۶۵ میلیون ریال تا ۸۲۵ میلیون ریال (یا هر دو مجازات حبس و جریمه).
مراحل گامبهگام شکایت و اثبات بیگناهی
۱. جمعآوری مستندات (پرینت و پیامک)
اولین مدرک شما، پرینت گردش حساب است. به بانک بروید و ریزتراکنشهای زمان وقوع جرم را بگیرید. کدهای ارجاع (RRN) و نام درگاه پذیرنده در این پرینت، سرنخ اصلی پلیس هستند.
۲. ثبت شکایت قضایی
شما میتوانید شخصاً به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید و شکایتی علیه «مالک حساب مقصد» و «فرد ناشناس» تنظیم کنید. پرونده شما فوراً به دادسرای تخصصی جرایم رایانهای و سپس پلیس فتا ارجاع میشود. در این مرحله نیازی نیست حتماً نام مجرم را بدانید.
۳. تحقیقات فنی و ردیابی پول
پلیس فتا با دستور قضایی، مسیر پول را ردیابی میکند. حتی اگر مجرم از کارتهای اجارهای یا ارز دیجیتال استفاده کرده باشد، ردپای دیجیتال (IP اتصال، آدرس مک گوشی و...) باقی میماند. به محض شناسایی حساب مقصد، دستور مسدودی آن صادر میشود. اگر میخواهید بدانید فرآیند توقیف چقدر زمان میبرد، مقاله توقیف حساب بانکی: مراحل ابلاغ، اعتراض و راهکارهای رفع مسدودی را بخوانید.
جدول: چگونه ثابت کنم کار من نبوده است؟
نوع دفاع شما بستگی به روشی دارد که از شما دزدی شده است:
| روش کلاهبرداری | سناریو | نحوه اثبات در دادگاه |
|---|---|---|
| اسکیمر (Skimmer) | کپی کردن کارت فیزیکی توسط فروشنده دوره گرد یا رستوران. | ارائه اصل کارت بانکی به قاضی (نشان میدهد کارت پیش شما بوده) + اثبات حضور فیزیکی خودتان در مکانی غیر از محل برداشت (مثلاً محل کار). |
| فیشینگ (Phishing) | برداشت اینترنتی پس از کلیک روی لینک جعلی (سامانه ثنا، سهام عدالت و...). | بررسی فنی لینک توسط پلیس فتا. (اثبات اینکه شما فریب خوردهاید و عمداً رمز ندادهاید). |
| هک و بدافزار | نفوذ به گوشی و خواندن پیامک رمز پویا. | بررسی گوشی توسط کارشناس رسمی دادگستری جهت کشف بدافزار جاسوسی. |
آیا بانک خسارت من را میدهد؟ (رویه قضایی فعلی)
این یکی از پرتکرارترین سوالات مراجعین است. باید واقعبین باشیم؛ پس از الزامی شدن رمز پویا (OTP) توسط بانک مرکزی، مسئولیت حفظ امنیت تراکنشها تا حد زیادی به دوش مشتری افتاده است.
در حال حاضر، بانک تنها در شرایط خاصی مسئول جبران خسارت شناخته میشود:
- ثابت شود درگاه یا سیستم داخلی بانک هک شده است.
- برداشت وجه بدون ارسال رمز پویا انجام شده باشد (نقص فنی).
- بانک در احراز هویت شخصی که حساب مقصد را باز کرده، تخلف کرده باشد (حسابهای اجارهای بینام و نشان).
در غیر این صورت، اگر شما (حتی از روی ناآگاهی) رمز پویا را در اختیار کلاهبردار قرار دهید، دادگاه ممکن است «سهلانگاری مشتری» را محرز بداند. با این حال، اگر معتقدید بانک کوتاهی کرده، حق شکایت برای شما محفوظ است. راهنمای کامل این مسیر را در مطلب نحوه شکایت از بانکها مطالعه کنید.
آیا به وکیل نیاز دارم؟
در پروندههای ساده که پول مستقیماً به حساب یک نفر رفته و آن شخص در دسترس است، شاید خودتان بتوانید پیگیری کنید. اما کلاهبرداران امروزی بسیار پیچیده عمل میکنند (پولشویی چند مرحلهای، خرید ارز دیجیتال، استفاده از کارتهای سرقتی دیگران). در این موارد، حضور یک وکیل متخصص جرایم رایانهای که زبان فنی پلیس فتا را بفهمد و بتواند استعلامهای دقیق بگیرد، شانس بازگشت پول را چندین برابر میکند.
سوالات متداول
۱. چقدر طول میکشد تا پولم برگردد؟
بستگی به پیچیدگی پرونده دارد. اگر حساب مقصد موجودی داشته باشد و سریع مسدود شود، بین ۲ تا ۶ ماه. اما اگر پول از کشور خارج شده یا تبدیل به ارز دیجیتال شده باشد، ممکن است بیش از یک سال زمان ببرد یا حتی هرگز بازنگردد.
۲. من رمز را خودم تلفنی به کلاهبردار دادم، آیا دیگر نمیتوانم شکایت کنم؟
قطعاً میتوانید شکایت کنید. درست است که شما اشتباه کردهاید، اما این اشتباه مجوز دزدی به طرف مقابل نمیدهد. عمل او همچنان «تحصیل مال از طریق نامشروع» و «کلاهبرداری رایانهای» است، فقط دفاع شما کمی سختتر میشود.
۳. اگر مبلغ دزدی کم باشد (مثلاً ۵۰۰ هزار تومان) پیگیری فایده دارد؟
بله. معمولاً این کلاهبرداران هزاران قربانی دارند. شکایت شما میتواند قطعهای از پازل باشد که منجر به دستگیری یک باند بزرگ شود. ضمن اینکه هزینههای دادرسی در مرحله اول زیاد نیست.
سخن پایانی
امنیت در فضای دیجیتال هیچگاه صددرصد نیست. بهترین راهکار، پیشگیری از طریق فعالسازی پیامک بانکی، استفاده از رمز پویا و عدم اعتماد به لینکهای ناشناس است. اما اگر قربانی شدید، خودتان را سرزنش نکنید؛ قانون با مجازاتهای جدید و سنگین (حبس و جریمههای صدها میلیونی) پشت شماست. خونسرد باشید، مدارک را جمع کنید و بلافاصله اقدام قانونی را آغاز نمایید.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬