تکلیف مهریه در صورت فوت زن؛ به چه کسانی میرسد و سهم شوهر چقدر است؟
خلاصه سریع برای پاسخ به سوال شما:
- مهریه زن با فوت او از بین نمیرود و به عنوان یکی از اموال او (ماترک) محسوب میشود.
- شوهر موظف است سهم سایر وراث (مانند فرزندان) از مهریه را بپردازد.
- نکته کلیدی: از نظر حقوقی، کل مهریه جزو ترکه است و شوهر نیز مانند سایر ورثه از آن ارث میبرد؛ در نتیجه در عمل، او معادل سهمالارث خود از پرداخت معاف شده (مالکیت ما فیالذمه) و باقیمانده را به سایر وراث میدهد.
- اگر مهریه وجه نقد باشد، بر اساس شاخص تورم سالانه در زمان فوت زن محاسبه میشود، نه تاریخ پرداخت.
بسیاری از افراد به اشتباه تصور میکنند که با فوت زن، پرونده مهریه بسته میشود و شوهر دیگر دینی بر گردن ندارد. اما بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی و رویه قضایی جاری دادگاههای خانواده، مهریه به محض وقوع عقد ملک زن میشود و پس از فوت، دقیقاً مانند خانه، زمین یا پول نقد، جزو "ماترک" (اموال برجا مانده) محسوب میشود.
تصور کنید پدری که دختر جوانش را از دست داده، اکنون باید برای دریافت حقوق مالی دخترش (مهریه) با داماد خود وارد دعوای حقوقی شود. اینجاست که قانون صراحتاً اعلام میکند: مرگ مانع طلب مهریه نیست. ورثه زن میتوانند به نسبت سهمالارث خود، مهریه را از شوهر مطالبه کنند. اما محاسبه این سهم یک فرمول حقوقی خاص دارد که در ادامه به زبان ساده و با مثال توضیح میدهم.
اگر شما یکی از وراث هستید یا در موقعیتی قرار دارید که باید این دین را بپردازید، در این مقاله تمام جزئیات قانونی، نحوه کسر سهم شوهر و مراحل مطالبه را یاد خواهید گرفت. پیشنهاد میکنم پیش از هر اقدام شتابزدهای، این راهنما را تا انتها مطالعه کنید.
شرایط تعلق مهریه به ورثه و نحوه تقسیم آن
اولین گام برای تعیین تکلیف مهریه زن فوت شده، مشخص کردن وراث قانونی اوست. طبق قانون مدنی، طبقات ارث مشخص هستند، اما در بحث مهریه، شوهر همیشه در کنار سایر وراث حضور دارد. نکته ظریف حقوقی اینجاست که مهریه دینی است بر ذمه شوهر که باید به "ترکه زن" پرداخت شود و سپس طبق قانون ارث تقسیم گردد.
در جدول زیر، وضعیت تقسیم مهریه را در حالتهای مختلف بر اساس رویه قضایی غالب مشاهده میکنید:
| وضعیت وراث زن | سهمالارث شوهر از مهریه (سقوط تعهد نسبت به خود) | سهم سایر وراث (قابل مطالبه از شوهر) |
|---|---|---|
| زن فرزند (یا نوه) دارد | یک چهارم از کل مهریه | سه چهارم باقیمانده به فرزندان میرسد |
| زن هیچ فرزند یا نوهای ندارد | یک دوم از کل مهریه | یک دوم باقیمانده به پدر و مادر زن میرسد |
| زن تنها وارثش شوهر است | کل مهریه به شوهر میرسد | عملاً دینی قابل مطالبه نیست (مالکیت ما فیالذمه کامل) |
توجه مهم: برای شروع هرگونه اقدام قانونی جهت تقسیم مهریه، ابتدا باید گواهی انحصار وراثت دریافت کرده باشید تا سهم دقیق هر وارث توسط شورای حل اختلاف مشخص شود. بدون این گواهی، امکان مطالبه قانونی وجود ندارد.
اگر در این مرحله هنوز گواهی را نگرفتهاید، پیشنهاد میکنم راهنمای مدارک لازم برای انحصار وراثت و مراحل قانونی آن را مطالعه کنید تا با پیشنیازها آشنا شوید.
نحوه محاسبه عملی مهریه زن فوت شده (با مثال)
محاسبه مهریه در این شرایط نیازمند دقت است. از نظر فنی، شوهر کل مهریه را به ماترک زن بدهکار است، اما چون خودش یکی از ورثه است، نسبت به سهمالارث خودش، بدهکار و طلبکارِ یک شخص واحد (خودش) میشود. در حقوق به این حالت "مالکیت ما فیالذمه" میگویند که باعث سقوط آن بخش از دین میشود. بیایید با دو مثال عددی دقیق، موضوع را شفاف کنیم.
مثال اول: مهریه سکه طلا (بدون فرزند)
فرض کنید مهریه خانمی ۱۰۰ سکه تمام بهار آزادی است. او فوت میکند و فرزند ندارد. وراث او شامل شوهر، پدر و مادرش هستند.
- کل مهریه: ۱۰۰ سکه که جزو ترکه زن محسوب میشود.
- سهم شوهر: چون همسرش فرزند ندارد، شوهر ۱/۲ (نصف) اموال را ارث میبرد. بنابراین ۵۰ سکه سهم خود شوهر است که عملاً در نزد او باقی میماند.
- نتیجه: شوهر باید ۵۰ سکه باقیمانده را جهت تقسیم بین پدر و مادر زن پرداخت کند.
مثال دوم: مهریه پول نقد (با فرزند)
فرض کنید مهریه زنی مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان (وجه رایج در زمان عقد سالهای گذشته) بوده و او در سال ۱۴۰۲ فوت کرده است. وراث شامل شوهر، یک دختر و یک پسر هستند.
- بهروزرسانی مبلغ: برخلاف زمان حیات یا طلاق که نرخ روز پرداخت ملاک است، در صورت فوت زن، طبق رویه قضایی غالب، مبلغ مهریه بر اساس شاخص بانک مرکزی در تاریخ فوت زن (سال ۱۴۰۲) محاسبه میشود، حتی اگر انحصار وراثت سالها بعد انجام شود.
- تعیین سهم شوهر: چون زن فرزند دارد، سهم شوهر ۱/۴ (یک چهارم) از مبلغ محاسبه شده است.
- مبلغ قابل پرداخت: شوهر مالک یک چهارم این مبلغ میشود و موظف است سه چهارم باقیمانده را به وراث (فرزندان) بپردازد.
برای درک بهتر نحوه تقسیم سهم فرزندان، میتوانید مقاله سهمالارث فرزندان از مادر: نحوه محاسبه و قوانین نکات کلیدی را مطالعه نمایید که جزئیات تقسیم بین دختر و پسر را تشریح کرده است.
وضعیت مهریه نسبت به سایر بدهیهای زن
وقتی زن فوت میکند، مهریه او تبدیل به یکی از اموال او (دارایی مثبت) میشود. طبق قانون، قبل از اینکه ارث بین ورثه تقسیم شود، باید تمام بدهیهای متوفی پرداخت شود.
بنابراین، اگر زن متوفی بدهکار باشد (مثلاً وام بانکی یا بدهی به اشخاص ثالث)، این بدهیها باید از محل ماترک او پرداخت شود. مهریهای که شوهر باید بپردازد، به مجموع داراییهای زن اضافه میشود. سپس طلبکاران زن طلب خود را برمیدارند و اگر چیزی باقی ماند، بین ورثه (از جمله شوهر) تقسیم میشود.
نکته مهم: در این حالت، مهریه اولویت خاصی (به عنوان دین ممتاز) نسبت به سایر طلبکاران زن ندارد و صرفاً بخشی از دارایی نقدی او برای تسویه دیون محسوب میشود.
اگر شوهر از پرداخت مهریه امتناع کند، چه باید کرد؟
اگر شوهر با وجود توانایی مالی، از پرداخت سهمالارث سایر وراث از مهریه خودداری کند، وراث میتوانند از طریق مراجع قانونی اقدام کنند. روند کار مشابه مطالبه مهریه است اما با طرفیت وراث:
- مراجعه به اجرای ثبت یا دادگاه: وراث میتوانند با ارائه گواهی انحصار وراثت، درخواست مطالبه سهمالارث خود از مهریه را ثبت کنند.
- توقیف اموال: امکان توقیف حسابهای بانکی، ملک، خودرو و حتی کسر از حقوق شوهر به نسبت سهم وراث وجود دارد. اگر با مراحل توقیف آشنا نیستید، مقاله جامع توقیف اموال بدهکار ۱۴۰۴: راهنمای جامع و کامل راهگشای شما خواهد بود.
- ممنوعالخروجی: وراث میتوانند درخواست ممنوعالخروجی شوهر را تا زمان تسویه بدهی مطرح کنند.
نکته مهم این است که اگر شوهر مدعی اعسار (نداشتن توان مالی) باشد، میتواند دادخواست اعسار بدهد و در صورت اثبات، سهم وراث از مهریه قسطبندی خواهد شد.
نتیجهگیری و گامهای عملی بعدی
مرگ پایان حق و حقوق مالی زن نیست و مهریه به عنوان بخشی از دارایی او، به وراث منتقل میشود. اگر شما درگیر چنین پروندهای هستید، باید بدانید که محاسبه دقیق آن نیازمند توجه به تاریخ فوت و شاخص تورم همان سال است.
آنچه باید به خاطر بسپارید:
- شوهر از مهریه همسرش ارث میبرد؛ بنابراین فقط مابقی مبلغ (پس از کسر سهمالارث خود) را به سایرین میپردازد.
- ملاک محاسبه مهریه ریالی در صورت فوت زوجه، شاخص سال فوت است، نه روز پرداخت.
- مهریه بخشی از ترکه است و اگر زن بدهی داشته باشد، ابتدا باید بدهیهای او از کل اموال (شامل مهریه) پرداخت شود.
۳ قدم عملی که همین حالا باید بردارید:
- اگر هنوز گواهی انحصار وراثت نگرفتهاید، فوراً از طریق شورای حل اختلاف اقدام کنید.
- تاریخ دقیق فوت را برای محاسبه نرخ مهریه (در صورت نقد بودن) مشخص کنید.
- اگر اموالی از شوهر میشناسید، قبل از اینکه آنها را منتقل کند، برای تامین خواسته و توقیف آنها با یک وکیل مشورت کنید.
سوالات متداول
۱. آیا پدر و مادر زن میتوانند مهریه دختر فوت شده خود را از دامادشان بگیرند؟
بله، پدر و مادر جزو وراث طبقه اول هستند، اما به شرطی که دخترشان فرزند یا نوهای نداشته باشد. در صورت عدم وجود فرزند، پدر و مادر سهمالارث خود را از ماترک او (که مهریه هم جزو آن است) از داماد مطالبه میکنند.
۲. اگر مهریه وجه نقد باشد، به نرخ چه زمانی محاسبه میشود؟
در صورتی که زوجه فوت کرده باشد، ملاک محاسبه تغییر شاخص قیمتها تا زمان فوت ایشان است، نه زمان مطالبه یا پرداخت توسط شوهر.
۳. آیا شوهر میتواند بگوید چون من وارث هستم، مهریه را نمیدهم؟
خیر. شوهر فقط به اندازه سهمالارث خودش (یک دوم یا یک چهارم) مالکیت ما فیالذمه پیدا میکند و دینش ساقط میشود. او قانوناً موظف به پرداخت سهم سایر وراث است.
۴. اگر زن در وصیتنامه مهریه را بخشیده باشد، حکم چیست؟
اگر زن در زمان حیات یا ضمن وصیتنامه معتبر، ذمه شوهر را از مهریه بری کرده باشد (ابراء)، دیگر مهریهای در ترکه وجود ندارد که به ارث برسد.
۵. آیا فرزندان میتوانند مهریه مادر فوت شده را از پدرشان بگیرند؟
بله. فرزندان وارث مادر هستند. اگرچه پدر ولی قهری آنهاست، اما بدهی او به ترکه مادر پابرجاست و باید سهمالارث فرزندان از این مبلغ تامین و حفظ شود.
۶. آیا مهریه زن ناشزه پس از فوت به ورثه میرسد؟
بله. نشوز (عدم تمکین) زن مانع استحقاق مهریه نیست. حتی اگر زن ناشزه فوت کند، مهریه جزو دارایی اوست و به ورثه منتقل میشود.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬