نحوه نوشتن چک ضمانت؛ آموزش قانونی و نکات حیاتی پر کردن چک (صیادی)
خلاصه سریع:
- حتماً در متن چک عبارت «بابت ضمانت ...» و شماره قرارداد مربوطه را قید کنید تا ماهیت تضمینی آن مشخص شود.
- در چکهای صیادی (بنفش)، انتقال فقط از طریق سامانه است؛ بنابراین از ثبت انتقال چک در سامانه به نفع شخص ثالث خودداری کنید.
- تاریخ سررسید در سامانه صیاد اجباری است؛ معمولاً تاریخ پایان قرارداد درج میشود و تاریخ روی برگه چک باید دقیقاً با سامانه مطابقت داشته باشد.
- شماره چک را دقیقاً در قرارداد اصلی (اجاره، کار، معامله) بنویسید تا ارتباط چک و قرارداد اثبات شود.
- از چک کپی بگیرید و از گیرنده چک رسید دریافت کنید.
نوشتن چک ضمانت یکی از حساسترین اقداماتی است که هر شخص در روابط کاری، اجاره ملک یا معاملات تجاری انجام میدهد. تصور کنید چکی را بابت حسن انجام کار به کارفرما دادهاید، اما پس از پایان قرارداد، او از پس دادن چک امتناع میکند یا بدتر از آن، چک را نقد کرده و شما را با دردسرهای دادگاه و توقیف اموال تنها میگذارد. طبق ماده ۱۳ قانون صدور چک و رویه قضایی، نحوه نگارش این سند میتواند مرز باریک بین «دفاع مؤثر» و «بدهکاری قطعی» باشد.
بارها موکلینی را دیدهام که تنها به دلیل رعایت نکردن یک نکته ساده (مثل عدم قید شماره قرارداد در چک)، در اثبات ادعای خود با چالش مواجه شدهاند. در این مقاله جامع، دقیقاً یاد میگیرید که چگونه یک چک ضمانت بنویسید که ریسکهای حقوقی را به حداقل برسانید.
اگر هنوز چک را صادر نکردهاید، این چند دقیقه مطالعه، شما را از سالها دوندگی در راهروهای دادگاه نجات میدهد.
۱. اصول طلایی و نحوه پر کردن متن چک ضمانت
اولین سنگ بنای امنیت شما، نحوه پر کردن فیزیکی یا ثبت سیستمی چک است. توجه داشته باشید که چک ضمانت همچنان یک سند لازمالاجراست، اما رعایت نکات زیر دفاع شما را در مراجع قضایی تسهیل میکند:
الف) تصریح به عبارت «بابت...»
مهمترین نکته در نحوه نوشتن چک ضمانت، مشخص کردن علت صدور است. در قسمت «در وجه» یا در توضیحات چک، حتماً بنویسید:
«در وجه [نام گیرنده] بابت ضمانت حسن انجام کار / تخلیه ملک / انجام تعهدات قرارداد شماره ...»
نکته حقوقی بسیار مهم: نوشتن عبارت «بابت ضمانت» مانع از برگشت خوردن چک یا صدور اجراییه توسط دارنده نمیشود (زیرا چک سند تجریدی است). اما این قید به شما کمک میکند تا در صورت اقدام دارنده، با طرح دعوای «ابطال اجراییه» یا «اثبات عدم استحقاق دارنده»، بار اثبات تخلف را به چالش بکشید و از وصف کیفری چک (زندان) تا حد زیادی در امان بمانید.
ب) عدم ثبت انتقال در سامانه صیاد
در چکهای صیادی جدید (بنفش)، مفهوم خط زدن «حوالهکرد» به شکل سنتی کاربرد ندارد، زیرا انتقال فیزیکی ممنوع است و انتقال فقط از طریق سامانه صیاد انجام میشود. برای جلوگیری از دستبهدست شدن چک ضمانت، در سامانه صیاد به هیچ وجه چک را به نفر بعدی انتقال ندهید و صرفاً آن را در وجه ذینفع اولیه ثبت کنید. در چکهای قدیمی، همچنان خط زدن عبارت حوالهکرد و نوشتن «غیر قابل انتقال به شخص ثالث» توصیه میشود.
برای آشنایی بیشتر با خطرات انتقال چک، پیشنهاد میکنم مقاله صفر تا صد پشتنویسی و انتقال چک در قانون جدید را مطالعه کنید.
۲. اتصال حقوقی چک به قرارداد؛ سپر دفاعی شما
بسیاری از افراد چک را صحیح مینویسند اما فراموش میکنند آن را به قرارداد اصلی متصل کنند. این بزرگترین اشتباه است! اگر ارتباط چک با قرارداد مشخص نباشد، دارنده میتواند چک را به عنوان یک بدهی مستقل مطالبه کند و شما باید مسیری طولانی برای اثبات تضمینی بودن آن طی کنید.
راهکار عملی چیست؟
- در قرارداد بنویسید: در متن قرارداد (کار، اجاره یا خرید)، بندی اضافه کنید: «یک فقره چک صیادی به شماره [...] به مبلغ [...] ریال بابت ضمانت [...] نزد طرف دوم قرارداد به امانت سپرده شد که پس از پایان قرارداد و احراز عدم تخلف، باید عیناً مسترد گردد.»
- در چک بنویسید: روی چک یا در قسمت توضیحات سامانه صیاد بنویسید: «بابت ضمانت قرارداد مورخ ... فیمابین».
این ارتباط دوطرفه، اثبات خیانت در امانت چک ضمانت را (در صورت سوءاستفاده گیرنده) برای وکیل شما بسیار هموارتر میکند.
۳. چالش تاریخ در چک ضمانت؛ الزامات سامانه صیاد
برخلاف گذشته که چکهای ضمانت اغلب بدون تاریخ صادر میشدند، در قانون جدید صدور چک (چکهای صیادی)، ثبت تاریخ سررسید در سامانه الزامی است و بدون آن ثبت نهایی انجام نمیشود.
بهترین روش درج تاریخ در چک ضمانت:
- تطابق تاریخ: تاریخی که در سامانه صیاد ثبت میکنید باید دقیقاً با تاریخ درج شده روی لاشه چک یکی باشد تا مغایرتی پیش نیاید.
- انتخاب زمان مناسب: معمولاً تاریخ پایان قرارداد (مثلاً پایان مدت اجاره یا اتمام پروژه) به عنوان تاریخ سررسید چک ضمانت درج میشود.
هرگز چک صیادی را بدون ثبت تاریخ در سامانه رها نکنید، زیرا عملاً صادر نشده محسوب میشود. برای درک عمیقتر این موضوع، مقاله چک ضمانت بدون تاریخ را حتماً بخوانید.
۴. جدول مقایسه: چک ضمانت ایمن در برابر چک خطرناک
برای اینکه در یک نگاه متوجه شوید چک شما چه وضعیتی دارد، به جدول زیر دقت کنید:
| ویژگی | چک ضمانت ایمن (استاندارد) | چک ضمانت خطرناک (اشتباه) |
|---|---|---|
| شرح چک | نوشته شده: «بابت ضمانت قرارداد شماره...» | نوشته شده: «بابت بدهی» یا خالی گذاشته شده |
| نام گیرنده | ثبت سیستمی فقط در وجه طرف قرارداد | ثبت نشده یا انتقال یافته به غیر |
| مبلغ | دقیقاً معادل مبلغ توافق شده در قرارداد | مبلغ بیشتر از ارزش تعهد |
| ثبت در قرارداد | شماره سریال چک در قرارداد ذکر شده | هیچ اشارهای به چک در قرارداد نشده |
| رسید | دارای رسید کتبی با ذکر مشخصات چک | بدون رسید تحویل داده شده |
۵. ثبت چک ضمانت در سامانه صیاد
طبق قانون جدید، چک صیادی بدون ثبت در سامانه، فاقد اعتبار به عنوان سند تجاری است (یعنی امکان صدور اجراییه مستقیم را ندارد و فقط یک سند عادی مدنی محسوب میشود). برای ثبت صحیح چک ضمانت:
- وارد سامانه صیاد (موبایل بانک یا اپلیکیشنهای معتبر) شوید.
- اطلاعات چک (مبلغ، تاریخ و گیرنده) را وارد کنید.
- در فیلد «بابت» یا «شرح»، حتماً عبارت «بابت ضمانت قرارداد...» را تایپ یا انتخاب کنید.
- عملیات ثبت را نهایی کنید.
نکته حیاتی: ثبت چک در سامانه برای اعتبار قانونی آن ضروری است. اگر چک را ثبت نکنید، گیرنده نمیتواند گواهی عدم پرداخت بگیرد، اما میتواند به استناد لاشه چک به عنوان سند عادی در دادگاه حقوقی علیه شما اقامه دعوا کند.
نتیجهگیری و گامهای عملی بعدی
نوشتن چک ضمانت اگر با رعایت اصول قانونی باشد، ریسک سوءاستفاده را کاهش میدهد اما آن را به صفر نمیرساند. هدف از این نوع نگارش، تسهیل دفاع شما در دادگاه در صورت بروز اختلاف است.
آنچه باید انجام دهید:
- قبل از نوشتن چک، متن قرارداد اصلی را بازبینی کنید و شماره چک را در آن بگنجانید.
- حتماً عبارت «بابت ضمانت» را روی چک و در بخش شرح سامانه صیاد قید کنید.
- اگر چک شما برگشت خورد، بلافاصله با استناد به قرارداد و قید ضمانت، دادخواست ابطال اجراییه یا استرداد لاشه چک را مطرح کنید. (برای مراحل بعدی میتوانید راهنمای جامع وصول چک برگشتی را مطالعه کنید).
اگر با وجود رعایت این موارد، طرف مقابل چک ضمانت شما را به اجرا گذاشته یا در تنظیم قرارداد پیچیده نیاز به راهنمایی دارید، پیشنهاد میکنم حتماً پیش از هر اقدامی با یک وکیل متخصص مشورت کنید تا از خسارات مالی سنگین جلوگیری شود.
سوالات متداول
۱. آیا چک ضمانت زندان دارد؟
طبق ماده ۱۳ قانون صدور چک، اگر ثابت شود چک بابت ضمانت صادر شده است، فاقد وصف کیفری (زندان) خواهد بود. اما توجه داشته باشید که اثبات این موضوع در دادگاه بر عهده صادرکننده است و صرف نوشتن در چک ممکن است همیشه کافی نباشد، هرچند دفاع را بسیار قوی میکند.
۲. اگر کارفرما چک ضمانت را پس ندهد چه کنیم؟
ابتدا باید یک اظهارنامه قضایی مبنی بر «استرداد لاشه چک» برای او بفرستید. اگر افاقه نکرد، باید دادخواست «استرداد لاشه چک» و در صورت نقد کردن آن، شکایت «خیانت در امانت» را در دادگاه مطرح کنید.
۳. آیا میتوان چک صیادی را بدون تاریخ صادر کرد؟
خیر. سامانه صیاد اجازه ثبت چک بدون تاریخ را نمیدهد. بنابراین باید حتماً تاریخ سررسید (معمولاً پایان قرارداد) را مشخص و ثبت کنید.
۴. آیا دارنده میتواند روی چک ضمانت اجراییه بگیرد؟
بله. چک ضمانت هم یک سند لازمالاجراست و دارنده میتواند از طریق اداره ثبت یا دادگاه درخواست صدور اجراییه کند. اما شما میتوانید با طرح دعوا و اثبات اینکه تخلفی نکردهاید، جلوی عملیات اجرایی را بگیرید.
۵. مبلغ چک ضمانت حسن انجام کار چقدر باید باشد؟
این مبلغ توافقی است، اما عرفاً نباید بیشتر از یک یا دو برابر حقوق ماهیانه یا مبلغی معقول نسبت به ارزش قرارداد باشد. از صدور چک با مبالغ نجومی خودداری کنید.
۶. آیا نوشتن چک ضمانت در وجه حامل صحیح است؟
در چکهای صیادی جدید صدور در وجه حامل ممنوع است و باید گیرنده مشخص باشد. در چکهای قدیمی نیز توصیه اکید میشود چک ضمانت را فقط در وجه شخص یا شرکت طرف قرارداد صادر کنید.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬