نحوه مطالبه چک تضمینی؛ مراحل قانونی و دریافت فوری وجه
تصور کنید ملک یا خودرویی را فروختهاید و خریدار به جای کیسههای پول، برگه چکی به شما میدهد که نام بانک روی آن با اقتدار چاپ شده است. در نگاه اول، چک تضمینی حکم پول نقد را دارد؛ اما آیا میدانستید با اجرایی شدن مراحل جدید قانون صدور چک، نقد کردن این چکها دیگر به سادگی گذشته نیست؟ یک اشتباه کوچک در استعلام یا ثبت سامانه، میتواند نقدینگی شما را هفتهها به تأخیر بیندازد.
در این مقاله، قصد داریم با تکیه بر آخرین بخشنامههای بانک مرکزی و رویه قضایی، نقشه راه دقیق مطالبه چک تضمینی را برای شما ترسیم کنیم تا بدون سردرگمی، وجه خود را دریافت کنید.
چک تضمینی چیست و چرا با چکهای دیگر متفاوت است؟
چک تضمینی (که در بازار به چک بانکی معروف است) چکی است که توسط خودِ بانک و به عهده همان بانک صادر میشود. برخلاف چکهای عادی، پرداخت وجه این چک توسط بانک تضمین شده است. یعنی به محض صدور، مبلغ از حساب متقاضی کسر و در حسابهای داخلی بانک مسدود میشود.
نکته حیاتی: طبق قوانین جدید (اصلاحیه سال ۱۴۰۰ به بعد)، تمامی چکهای تضمینی باید دارای شناسه ۱۶ رقمی صیاد باشند. اگر چکی فاقد این شناسه باشد یا در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، از نظر قانونی اعتبار "چک تضمینی" را نداشته و بانکها از پرداخت آن خودداری میکنند.
مراحل گامبهگام وصول چک تضمینی در سال های اخیر
برای اینکه در شعبه بانک با پاسخ منفی روبرو نشوید، این مراحل را دنبال کنید:
- استعلام قبل از پذیرش: قبل از نهایی کردن معامله، با استفاده از اپلیکیشنهای بانکی یا سامانه صیاد، اصالت چک را بررسی کنید. مشخصات ذینفع (شما) باید در سامانه ثبت شده باشد.
- مراجعه به بانک صادرکننده: برخلاف چکهای عادی که در هر بانکی قابل واگذاری هستند، چک تضمینی را باید به یکی از شعب "بانک صادرکننده" ببرید تا بلافاصله نقد شود.
- احراز هویت دقیق: ارائه اصل کارت ملی الزامی است. بانک موظف است مشخصات فیزیکی چک را با اطلاعات ثبت شده در سامانه مرکزی تطبیق دهد.
یک مثال واقعی: خانم "آقایی" آپارتمانی را به آقای "رضایی" میفروشد. آقای رضایی چک تضمینی را از بانک صادرات دریافت و به خانم آقایی میدهد. خانم آقایی باید مطمئن شود که نام او دقیقاً به عنوان ذینفع در سامانه صیاد توسط بانک ثبت شده است.
اگر آقای رضایی چک را "در وجه حامل" گرفته باشد (که طبق قانون جدید ممنوع است)، خانم آقایی در نقد کردن آن با بنبست قانونی روبرو خواهد شد. در چنین شرایطی، پیچیدگیهای اثبات مالکیت آغاز میشود که بهتر است با یک وکیل متخصص دعاوی بانکی مشورت شود.
تفاوت چک تضمینی با چک بینبانکی (رمزدار)
بسیاری از مراجعین این دو را جابجا میگیرند که باعث اتلاف وقت در بانک میشود. جدول زیر تکلیف شما را روشن میکند:
| ویژگی | چک تضمینی (بانکی) | چک بینبانکی (رمزدار) |
|---|---|---|
| محل وصول | تمامی شعب بانک صادرکننده | فقط بانک مقصد (ذکر شده در متن چک) |
| نحوه دریافت وجه | نقد یا واریز به حساب | فقط واریز به حساب ذینفع |
| قابلیت انتقال | ممنوع (فقط ذینفع ثبت شده) | غیرقابل انتقال |
برای اطلاعات بیشتر در مورد چکهای انتقالی بین بانکها، مقاله چک بینبانکی چیست؟ راهنمای کاربردی را مطالعه کنید.
موانع قانونی؛ چه زمانی بانک پول نمیدهد؟
طبق تبصره ماده ۱۴ قانون صدور چک، پرداخت چک تضمینی را نمیتوان متوقف کرد، مگر در موارد بسیار خاص. صادرکننده (متقاضی) نمیتواند به سادگی ادعا کند که معامله فسخ شده و جلوی چک را بگیرد. بانک تنها در صورتی از پرداخت خودداری میکند که:
- دستور صریح مرجع قضایی مبنی بر توقیف مبلغ وجود داشته باشد.
- بانک نسبت به اصالت چک و وقوع جعل تردید جدی داشته باشد.
اگر با ادعای جعل روبرو شدید، حتماً راهنمای مراحل شکایت جعل چک را مطالعه کنید تا مسیر قانونی صحیح را طی کنید.
گم شدن یا ابطال چک تضمینی؛ راهکار فوری
اگر برگه چک گم شد یا معامله به هم خورد، قوانین سختی وجود دارد:
- در صورت مفقودی: هم متقاضی و هم ذینفع باید به بانک مراجعه کرده و فرمهای تعهدنامه و اعلام مفقودی را امضا کنند. پس از احراز شرایط، بانک نسخه المثنی صادر میکند.
- مهلت ابطال: متقاضی تنها تا یک ماه پس از صدور میتواند با ارائه اصل برگه چک، درخواست ابطال و بازگشت وجه به حساب خود را بدهد. پس از این مدت، ابطال چک نیازمند پروسههای اداری پیچیدهتر و گاهی تایید ذینفع است.
برای یادگیری جزئیات این پروسه، مطلب نحوه ابطال چک های تضمینی بسیار راهگشا خواهد بود.
سوالات متداول
۱. آیا چک تضمینی هم مانند چک عادی "برگشت" میخورد؟
خیر، چک تضمینی چون توسط بانک صادر شده، موجودی آن قبلاً تامین شده است. اما اگر به دلایل سیستمی یا قضایی پرداخت نشود، باید از طریق مراجع قضایی علیه بانک یا صادرکننده اقدام کرد.
۲. آیا میتوان چک تضمینی را پشتنویسی کرد؟
خیر؛ طبق بخشنامه بانک مرکزی، چکهای تضمینی جدید صادر شده در سامانه صیاد، قابل ظهرنویسی و انتقال به شخص ثالث نیستند و فقط به ذینفع نهایی پرداخت میشوند.
۳. اگر بانک بدون دلیل قانونی وجه را پرداخت نکرد چه کنیم؟
ابتدا تقاضای "اعلام کتبی علت عدم پرداخت" کنید. سپس میتوانید از طریق سامانه شکایات بانک مرکزی یا دادخواست حقوقی اقدام کنید.
نتیجهگیری و توصیه حقوقی
چک تضمینی همچنان امنترین روش معامله است، به شرطی که از ثبت شدن آن در سامانه صیاد اطمینان حاصل کنید و بدانید که این چکها دیگر "در وجه حامل" نیستند. با توجه به حساسیتهای مبارزه با پولشویی در سال ۱۴۰۴، بانکها در احراز هویت بسیار سختگیر شدهاند.
اگر در مسیر وصول وجه با مشکلاتی مثل توقیف ناگهانی یا عدم تطبیق اطلاعات مواجه شدید، توصیه میشود پیش از هر اقدامی با یک وکیل برای دادخواست چک مشورت کنید تا از پیچیده شدن بیهوده پرونده جلوگیری شود.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬