حکم جلب چک برگشتی؛ صفر تا صد شرایط صدور و مراحل قانونی
برگشت خوردن چک آغاز یک مسیر حقوقی است که در آن «حکم جلب» به عنوان آخرین و جدیترین اهرم فشار شناخته میشود. اما بر خلاف تصور عموم، جلب کردن بدهکار یک فرآیند آنی نیست و پس از اصلاحات قانون چک در سال ۱۳۹۷، مسیرهای رسیدن به این حکم کاملاً متفاوت شده است. در واقع، اگر مسیر اشتباهی را انتخاب کنید، ممکن است ماهها زمان خود را صرف کنید بدون اینکه به نتیجه برسید.
در این مقاله آموزشی، با نگاهی به رویههای قضایی سال های اخیر، چهار مسیر اصلی برای وصول چک و دقیقاً مراحلی که منجر به صدور حکم جلب میشود را بررسی میکنیم تا با کمترین هزینه و زمان به حق خود برسید.
۴ مسیر اصلی برای وصول چک و امکان جلب صادرکننده
برای اینکه بدانید در چه شرایطی میتوانید صادرکننده را بازداشت کنید، ابتدا باید نوع چک و مسیر قانونی خود را مشخص کنید:
-
- ۱. مسیر کیفری (دادسرا): این مسیر فقط برای چکهای «تاریخ روز» و غیرتضمینی است. هرچند سرعت بالایی دارد، اما اکثر چکها به دلیل داشتن وعده یا جنبه ضمانتی از این مسیر خارج میشوند. برای اینکه بدانید چک شما شامل این مورد میشود یا خیر، حتماً مقاله تفاوت چک حقوقی و کیفریرا مطالعه کنید.
- ۲. اجراییه مستقیم دادگاه (ماده ۲۳): سریعترین راه برای چکهای صیادی ثبتشده است. در این روش بدون نیاز به دادرسی طولانی، مستقیماً اجراییه صادر میشود و در صورت عدم پرداخت و عدم شناسایی مال، به حکم جلب ختم میشود.
- ۳. دادخواست حقوقی (شورای حل اختلاف یا دادگاه): این مسیر مخصوص چکهای قدیمی یا چکهای صیادی است که در سامانه ثبت نشدهاند. این راه طولانیترین مسیر است و جلب در آخرین مرحله اجرای حکم صادر میشود.
- ۴. اجرای ثبت (اداره ثبت اسناد): این روش برای توقیف سریع اموال (مانند ملک یا خودرو) عالی است، اما یک محدودیت بزرگ دارد؛ در اداره ثبت به هیچ وجه حکم جلب صادر نمیشود. اگر به دنبال این مسیر هستید، راهنمای نحوه وصول چک از طریق اجرای ثبت را ببینید.
شرایط صدور حکم جلب بر اساس ماده ۳ قانون محکومیتهای مالی
در تمام مسیرهای حقوقی (به جز اجرای ثبت)، برای رسیدن به جلب باید طبق ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی عمل کنید. مراحل آن به شرح زیر است:
- صدور و ابلاغ اجراییه: پس از تایید طلب شما، اجراییه صادر شده و به بدهکار ۱۰ روز فرصت داده میشود.
- استعلام سهگانه اموال: شما باید از طریق دادگاه درخواست استعلام حسابهای بانکی، پلاک ثبتی و خودرو را بدهید. اگر مالی پیدا شد، مثلاً میتوانید از مراحل توقیف خودرو چک برگشتی استفاده کنید.
- عدم شناسایی مال و درخواست جلب: اگر پس از استعلام، مالی از صادرکننده یافت نشد، شما میتوانید تقاضای جلب او را ثبت کنید.
یک مثال واقعی: آقای رضایی چکی به مبلغ ۳۰۰ میلیون تومان از آقای محمدی دارد. از آنجا که چک صیادی ثبت شده است، آقای رضایی مستقیماً اجراییه میگیرد. پس از استعلامات، مشخص میشود آقای محمدی هیچ دارایی به نام خود ندارد. در اینجا آقای رضایی از قاضی درخواست اعمال ماده ۳ و صدور حکم جلب محمدی را میکند.
جدول مقایسه روشهای وصول و وضعیت جلب
| روش اقدام | امکان صدور جلب | سرعت رسیدن به جلب | مناسب برای... |
|---|---|---|---|
| شکایت کیفری | بله (دادسرا) | بسیار بالا | چکهای روز و غیرتضمینی |
| اجراییه مستقیم | بله (اجرای احکام) | بالا | چک صیادی ثبت شده |
| دادخواست حقوقی | بله (اجرای احکام) | پایین | چکهای قدیمی یا ثبت نشده |
| اجرای ثبت | خیر | ندارد | توقیف فوری اموال شناخته شده |
مانعی به نام دادخواست اعسار (۳۰ روز طلایی)
طبق قانون، اگر صادرکننده ظرف ۳۰ روز پس از ابلاغ اجراییه، دادخواست «اعسار» یا تقسیط بدهی را به دادگاه بدهد، تا زمان تعیین تکلیف این دادخواست نمیتوان او را جلب کرد. بسیاری از بدهکاران با این ترفند از جلب فرار میکنند. در این مرحله، دانش یک وکیل برای اثبات تمکن مالی بدهکار و دفاع در برابر چک برگشتی بسیار سرنوشتساز است.
سوالات متداول
۱. آیا برای چک صیادی که در سامانه ثبت نشده هم میتوان حکم جلب گرفت؟
بله، اما نه از مسیر سریع «اجراییه مستقیم». شما باید ابتدا دادخواست حقوقی مطالبه وجه بدهید و پس از طی کردن تمام مراحل دادرسی و قطعی شدن حکم، در مرحله اجرا درخواست جلب بدهید.
۲. حکم جلب سیار با جلب معمولی چه تفاوتی دارد؟
جلب معمولی برای یک آدرس مشخص است، اما اگر محل حضور بدهکار را نمیدانید، باید درخواست «جلب سیار» کنید تا در هر نقطهای از حوزه قضایی با کمک پلیس او را بازداشت کنید.
۳. آیا زندانی کردن بدهکار باعث میشود طلب ما سوخت شود؟
خیر، جلب صادرکننده تنها جنبه فشاری دارد و بدهی او کماکان باقی است. تا زمانی که وجه چک پرداخت نشود یا اعسار او پذیرفته نشود، طلب شما پابرجاست. برای جزئیات بیشتر، مقاله مجازات چک برگشتی: آیا چک برگشتی زندان دارد؟ را ببینید.
نتیجهگیری و جمعبندی
حکم جلب چک برگشتی قدرتمندترین ابزار برای نقد کردن طلب است، به شرطی که بدانید در زمان درست از کدام مسیر استفاده کنید. اگر چک صیادی دارید، مسیر اجراییه مستقیم کوتاهترین راه تا حکم جلب است. اما توجه داشته باشید که هدف نهایی وصول پول است؛ بنابراین همیشه استعلام اموال را در اولویت قرار دهید. با توجه به پیچیدگیهای جدید قانون چک و بحثهای مربوط به اعسار، استفاده از مشاوره یک وکیل متخصص میتواند از هدر رفتن زمان و هزینه شما جلوگیری کند.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬