راهکارهای قانونی برای وصول سفتههای بدون تاریخ
وصول سفته بدون تاریخ؛ راهنمای پر کردن و شکایت قانونی
یکی از دغدغههای رایج در بازار کار و معاملات ایران، بحث «سفتههای سفید» یا بدون تاریخ است. تصور کنید آقای محمدی کالایی را به آقای رضایی فروخته و در ازای آن سفتهای دریافت کرده که جای تاریخهای آن خالی است. حالا آقای رضایی پول را پرداخت نمیکند. آیا این سفته بیارزش است؟ آیا آقای محمدی میتواند خودش تاریخها را بنویسد؟
در قانون تجارت ایران، سفته سند بسیار مهمی است، اما نبودن «تاریخ» در آن میتواند دو معنای کاملاً متفاوت داشته باشد. در این مقاله به زبان ساده و با استناد به قوانین جدید (از جمله قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲)، تفاوت حیاتی بین «سفته بدون تاریخ صدور» و «سفته بدون تاریخ سررسید» را بررسی میکنیم و راه صحیح وصول پولتان را نشان میدهیم.
تفاوت حیاتی: تاریخ صدور یا تاریخ سررسید؟
بسیاری از افراد تصور میکنند سفته فقط یک تاریخ دارد، اما اگر به برگه سفته دقت کنید، دو جای خالی برای تاریخ وجود دارد. تفکیک این دو از نظر حقوقی بسیار سرنوشتساز است:
۱. سفته بدون تاریخ سررسید (تاریخ پرداخت)
این مورد رایجترین حالت است. وقتی ستون «سررسید» یا زمان پرداخت خالی میماند، طبق ماده ۲۴۲ قانون تجارت (که به موجب ماده ۳۰۹ شامل سفته هم میشود)، این سفته «عندالمطالبه» محسوب میشود. یعنی صادرکننده باید به محض درخواست دارنده، وجه را بپردازد. در واقع، خالی گذاشتن این بخش به این معناست که اختیار تعیین زمان پرداخت به شما (دارنده سفته) واگذار شده است.
۲. سفته بدون تاریخ صدور (تاریخ نوشتن سفته)
این مورد کمی پیچیدهتر است. طبق ماده ۳۰۸ قانون تجارت، سفته باید دارای «تاریخ صدور» باشد. اگر سفتهای تاریخ صدور نداشته باشد، از نظر فنی یک «سند تجاری» کامل نیست و ممکن است برخی امتیازات قانونی (مثل مسئولیت تضامنی ظهرنویسان) را از دست بدهد و تبدیل به یک سند عادی مدنی شود.
اما نگران نباشید؛ رویه قضایی دادگاهها معمولاً اینطور است که تحویل سفته با تاریخ صدورِ سفید، به معنای «وکالت دادن به دارنده» برای درج تاریخ است. یعنی قانونگذار فرض را بر این میگیرد که آقای رضایی (بدهکار) به آقای محمدی (طلبکار) اعتماد کرده تا تاریخ صدور را هم خودش بنویسد.
مراحل گامبهگام وصول سفته بدون تاریخ
برای اینکه بتوانید پول خود را زنده کنید و در پیچوخم دادگاهها گیر نکنید، باید این مراحل را به ترتیب طی کنید. اگر هنوز نمیدانید سفته بهتر است یا چک، پیشنهاد میکنیم مقاله تفاوت چک و سفته از نظر قانونی: کدام یک معتبرتر است؟ را مطالعه کنید.
گام اول: تکمیل جاهای خالی (با دقت فراوان)
قبل از هر اقدامی، شما باید تاریخها را پر کنید. اگر تاریخها خالی بمانند و اقدام به شکایت کنید، ممکن است دادگاه دعوای شما را رد کند یا سفته را به عنوان سند عادی بپذیرد (که پروسه طولانیتری دارد).
- تاریخ صدور: تاریخی که سفته را تحویل گرفتهاید یا تاریخی قبل از سررسید را درج کنید.
- تاریخ سررسید: روزی که میخواهید پول را مطالبه کنید (مثلاً امروز) را بنویسید.
گام دوم: واخواست سفته (پروتست)
طبق قانون، شما باید ظرف مدت ۱۰ روز از تاریخ سررسیدی که خودتان در سفته نوشتهاید، به بانک ملی مراجعه کرده و سفته را «واخواست» کنید. این کار به معنای اعتراض رسمی به عدم پرداخت است.
نکته مهم: اگر واخواست نکنید، نمیتوانید از مزیت «توقیف اموال بدون پرداخت خسارت احتمالی» (تأمین خواسته) استفاده کنید و وصول پول سختتر میشود. برای آشنایی با روشهای دیگر توقیف، خواندن مطلب توقیف اموال بدهکار: از درخواست تا اجرا (راهنمای جامع حقوقی) بسیار مفید خواهد بود.
گام سوم: طرح دعوی در مراجع قضایی (دادگاه صلح یا عمومی؟)
پس از واخواست، باید دادخواست «مطالبه وجه سفته» را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید. توجه داشته باشید که طبق قانون جدید شوراهای حل اختلاف (مصوب ۱۴۰۲)، صلاحیت رسیدگی تغییر کرده است:
- مبالغ تا ۱۰۰ میلیون تومان: پرونده به دادگاه صلح ارجاع میشود (رسیدگی در این دادگاه قطعیتر و سریعتر است).
- مبالغ بالای ۱۰۰ میلیون تومان: پرونده باید در دادگاه عمومی حقوقی رسیدگی شود.
آیا پر کردن سفته خیانت در امانت است؟
این بخش را با دقت بیشتری بخوانید چون پاشنه آشیل پروندههای سفته است. بسیاری نگرانند که اگر تاریخ سفته را پر کنند، صادرکننده شکایت «خیانت در امانت» کند. اما واقعیت حقوقی چیست؟
طبق اصل صحت و رویه قضایی، وجود سفته در دست شما (دارنده)، اماره و نشانهی مدیون بودن صادرکننده است. یعنی قانون فرض را بر این میگذارد که شخصی که سفته داده، بدهکار است.
اگر صادرکننده (بدهکار) ادعا کند که: «این سفته امانت بوده» یا «نباید تاریخ زده میشد»، بار اثبات این ادعا با خود اوست. یعنی:
- اگر بین شما قراردادی (مثل قرارداد کار یا اجاره) وجود دارد که صریحاً در آن ذکر شده سفته بابت «ضمانت حسن انجام کار» است، شما نباید بدون دلیل موجه و اثبات تخلف روی آن اقدام کنید.
- اما اگر مراودات مالی معمولی دارید و قراردادی مبنی بر امانی بودن سفته وجود ندارد، بدهکار کار بسیار سختی برای اثبات خیانت در امانت دارد. زیرا او باید به دادگاه ثابت کند که برخلاف ظاهر سفته، پولی بدهکار نبوده است.
بنابراین صرف پر کردن جاهای خالی سفته توسط طلبکار، جرم نیست؛ مگر اینکه خلاف توافق مکتوب یا شفاهیِ قابل اثبات عمل کرده باشید. برای درک بهتر مرز باریک بین حق قانونی و جرم کیفری، حتماً نگاهی به مقاله خیانت در امانت سفته سفید امضا بیندازید.
مقایسه اعتبار سفته با تاریخ و بدون تاریخ
در جدول زیر تفاوتهای کلیدی را برای شما خلاصه کردهایم تا در یک نگاه متوجه وضعیت خود شوید:
| عنوان | سفته دارای تاریخ کامل | سفته بدون تاریخ (تکمیل توسط دارنده) |
|---|---|---|
| زمان اقدام | فقط در سررسید مشخص شده | هر زمان که دارنده اراده کند |
| بار اثبات دعوا | به نفع دارنده (بدهی محرز است) | به نفع دارنده (مگر خلاف آن توسط بدهکار ثابت شود) |
| تامین خواسته (توقیف اموال) | نیاز به واخواست دارد | نیاز به واخواست دارد |
همچنین اگر به دنبال روشهای سریعتر برای رسیدن به پولتان هستید، شاید مسیر اداره ثبت برای شما مناسبتر باشد. جزئیات این روش در مقاله وصول سفته از طریق اداره ثبت: مراحل، مدارک و مزایا توضیح داده شده است.
نقش وکیل متخصص در وصول سفته
پر کردن سفتههای سفید امضا یا بدون تاریخ، مثل راه رفتن روی لبه تیغ است. یک اشتباه کوچک در درج تاریخ صدور (مثلاً نوشتن تاریخی بعد از سررسید!) میتواند کل سند تجاری شما را بیاعتبار کند. همچنین دفاع در برابر ادعای احتمالی «خیانت در امانت» نیاز به دانش حقوقی دقیق دارد.
بنابراین، پیش از آنکه خودکاری به دست بگیرید و جای خالی سفته را پر کنید، مشورت با یک وکیل متخصص اسناد تجاری میتواند سرمایه شما را نجات دهد و از دردسرهای کیفری جلوگیری کند.
سوالات متداول
آیا اگر تاریخ صدور را ننویسم، سفته باطل است؟
طبق قانون تجارت، سفته باید تاریخ صدور داشته باشد تا سند تجاری محسوب شود. اگر ننویسید، ممکن است دادگاه آن را فقط به عنوان یک سند بدهی عادی (رسید) بپذیرد که مزایای سفته (مثل امکان توقیف فوری اموال) را ندارد. پس بهتر است قبل از واخواست، تاریخ صدور را درج کنید.
برای سفته ۵۰ میلیون تومانی باید به کجا مراجعه کنم؟
طبق قانون جدید شوراهای حل اختلاف، چون مبلغ زیر ۱۰۰ میلیون تومان است، باید دادخواست خود را به «دادگاه صلح» ارائه دهید، نه شورای حل اختلاف.
آیا سفته بدون تاریخ سررسید نیاز به واخواست دارد؟
بله، اگر میخواهید از مزایای قانونی سفته (مثل تامین خواسته و مسئولیت ظهرنویسان) استفاده کنید، باید پس از درج تاریخ سررسید (که خودتان تعیین میکنید)، ظرف ۱۰ روز آن را واخواست کنید.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬