خیانت در امانت سفته سفید امضا؛ چگونه اثبات کنیم و مجازات آن چیست؟
خلاصه سریع و کاربردی:
- جرم چیست؟ سوءاستفاده از سفتهای که فقط امضا داشته و متن آن بعداً توسط دارنده بر خلاف توافق پر شده است، مصداق بارز جرم خیانت در امانت (ماده ۶۷۳ قانون مجازات اسلامی) است.
- مجازات: طبق قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، مرتکب به شش ماه تا یک و نیم سال حبس محکوم میشود.
- نحوه اثبات: ارجاع به کارشناسی خط و امضا (تشخیص تقدم و تأخر زمانی جوهر امضا نسبت به متن) و شهادت شهود.
- اقدام فوری: ثبت شکایت کیفری برای تحصیل دلیل؛ توجه کنید اگر سفته به شخص ثالث بیاطلاع (با حسن نیت) منتقل شده باشد، وصول آن متوقف نمیشود و باید خسارت را از مجرم بگیرید.
تصور کنید برای استخدام در یک شرکت یا ضمانت وام، یک سفته را فقط امضا کردهاید و به کارفرما یا طلبکار دادهاید (سفته سفید امضا). اما مدتی بعد، با کمال تعجب احضاریهای دریافت میکنید که نشان میدهد آن شخص مبلغ کلانی را روی سفته نوشته و علیه شما اقدام قانونی کرده است. نیازی به نگرانی نیست؛ قانونگذار در ماده ۶۷۳ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، دقیقاً برای حمایت از شما در برابر این نوع سوءاستفاده، مجازات حبس را پیشبینی کرده است.
در این مقاله تخصصی، به عنوان وکیل پایه یک دادگستری، نقشه راه دقیق و عملی برای اثبات خیانت در امانت سفته سفید امضا، نحوه شکایت و بازپسگیری حقتان را بدون اصطلاحات پیچیده حقوقی به شما آموزش میدهم.
خیانت در امانت سفته سفید امضا دقیقاً چیست؟
سفته سفید امضا، سفتهای است که صادرکننده (شما) فقط آن را امضا کرده و بخشهای دیگر مانند مبلغ، تاریخ و گیرنده را خالی گذاشته است. این کار معمولاً بر مبنای اعتماد انجام میشود. حال اگر گیرنده سفته، برخلاف توافق شفاهی یا کتبی، مبلغی را در آن بنویسد یا از آن برای هدفی غیر از آنچه توافق شده استفاده کند، مرتکب جرم شده است.
طبق ماده ۶۷۳ قانون مجازات اسلامی: «هر کس از سفید مهر یا سفید امضایی که به او سپرده شده است یا به هر طریق به دستآورده سوءاستفاده نماید، به یک تا سه سال حبس محکوم خواهد شد.» (نکته مهم: بر اساس قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹، این مجازات به شش ماه تا یک و نیم سال کاهش یافته است).
تفاوت حیاتی با خیانت در امانت عادی
نکتهای که بسیاری از افراد (و حتی برخی وکلا) نادیده میگیرند، تفاوت ماده ۶۷۳ و ۶۷۴ است. اگر سفته کاملاً پر شده باشد و امانتدار آن را خرج کند، مشمول ماده ۶۷۴ است. اما اگر سفته سفید امضا باشد و طرف مقابل آن را پر کند، مشمول ماده ۶۷۳ میشود که اثبات آن ظرافتهای خاصی دارد.
جدول تفاوت تخلف حقوقی و کیفری در سفته
| نوع اقدام دارنده سفته | عنوان قانونی | نتیجه برای شما |
|---|---|---|
| مطالبه سفته ضمانت مطابق قرارداد (تخلف شما از قرارداد) | دعوای حقوقی مطالبه وجه | باید مبلغ را بپردازید |
| نوشتن مبلغ روی سفته سفید امضا برخلاف توافق | جرم خیانت در امانت (ماده ۶۷۳) | حبس برای مجرم + امکان ابطال سفته (به شرطی که به شخص ثالث با حسن نیت منتقل نشده باشد) |
| پر کردن سفته بابت خسارت واقعی اما بیش از حد | اختلاف حساب حقوقی | نیاز به کارشناسی حسابرسی دارد |
چگونه خیانت در امانت سفته سفید امضا را اثبات کنیم؟
این بخش مهمترین قسمت مقاله است. دادگاههای کیفری ایران بر اساس "ادله اثبات دعوا" حکم میدهند. صرف ادعای شما مبنی بر اینکه "این سفته امانت بود" کافی نیست. برای پیروزی در پرونده باید از روشهای زیر استفاده کنید:
۱. ارجاع به کارشناس رسمی دادگستری (خط و امضا)
این طلاییترین روش اثبات است. وقتی شکایت میکنید، باید درخواست ارجاع امر به کارشناس خط و اصالت سند بدهید. کارشناسان با ابزارهای آزمایشگاهی دقیق بررسی میکنند که:
- آیا جوهر امضا قدیمیتر از جوهر متن نوشته شده است؟ (تقدم و تأخر زمانی).
- آیا فشار قلم در امضا و متن متفاوت است؟
- آیا نوع جوهر استفاده شده در امضا با متن متفاوت است؟
اگر کارشناس تأیید کند که متن سفته ماهها یا سالها بعد از امضا نوشته شده است، ادعای سفید امضا بودن شما تا حد زیادی اثبات میشود.
۲. شهادت شهود
اگر در لحظه تحویل سفته به کارفرما یا طلبکار، افرادی حضور داشتهاند که دیدهاند سفته سفید بوده است، شهادت آنها در دادگاه بسیار مؤثر است. حتی شهادت همکارانی که شرایط مشابهی داشتهاند میتواند به علم قاضی کمک کند.
۳. قرارداد کتبی یا مکاتبات
اگر قرارداد کاری دارید که در آن شماره سفته ذکر شده و قید شده "بابت حسن انجام کار"، و حالا کارفرما آن را به عنوان "بدهی" پر کرده است، این تناقض مدرک محکمی برای خیانت در امانت است. برای اطلاعات بیشتر در مورد نحوه صحیح نوشتن قراردادها، پیشنهاد میکنم مقاله نکات مهم در نگارش و دریافت سفته ضمانت را مطالعه کنید.
مراحل قانونی شکایت و توقف پرداخت وجه
بسیاری از موکلین میپرسند: "آیا در حالی که شکایت کیفری میکنم، باید پول سفته را بدهم؟" پاسخ خیر است، اما به شرط طی کردن مراحل زیر:
- ثبت شکایت کیفری: ابتدا به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و شکواییهای با عنوان "خیانت در امانت و سوءاستفاده از سفید امضا" تنظیم کنید.
- دریافت گواهی طرح دعوا: پس از ارجاع پرونده به شعبه بازپرسی، گواهی طرح شکایت را دریافت کنید.
- ارائه به دادگاه حقوقی: اگر طرف مقابل خودِ شخص سوءاستفادهکننده است، با ارائه گواهی شکایت کیفری، درخواست توقف دادرسی کنید.
هشدار حقوقی مهم (دارنده با حسن نیت): طبق قانون تجارت، اگر شخصی که سفته را پر کرده (خیانتکننده)، آن را به شخص ثالثی (مثل بازار یا بانک) منتقل کرده باشد که از ماجرا بیخبر است (حسن نیت دارد)، شما نمیتوانید جلوی وصول سفته توسط آن شخص ثالث را بگیرید. در این حالت باید پول سفته را به ثالث بدهید و سپس دادخواست مطالبه خسارت علیه خیانتکننده اصلی ثبت کنید.
آیا سفته ضمانت حسن انجام کار قابل وصول است؟
اگر سفته را بابت ضمانت حسن انجام کار دادهاید (مثلاً به کارفرما)، او تنها در صورتی میتواند آن را وصول کند که اثبات نماید شما در انجام کار "قصور" کردهاید و خسارتی وارد شده است. پر کردن سفته بدون بروز خسارت و تلاش برای نقد کردن آن، مصداق بارز خیانت در امانت است.
در بسیاری از موارد، کارفرمایان سفته را به اجرا میگذارند تا کارگر را تحت فشار قرار دهند. در این شرایط، دانستن تفاوتهای قانونی ابزار پرداخت بسیار حیاتی است که در مقاله تفاوت چک و سفته از نظر قانونی: کدام یک معتبرتر است؟ به تفصیل بررسی شده است.
نتیجهگیری و گامهای عملی بعدی
جرم خیانت در امانت سفته سفید امضا، جرمی جدی با عواقب سنگین برای سوءاستفادهکننده است. اگر در چنین دامی گرفتار شدهاید، ناامید نشوید؛ قانون راه اثبات را باز گذاشته است.
۳ اقدام فوری که همین الان باید انجام دهید:
- هیچ مبلغی پرداخت نکنید و هیچ توافقنامه جدیدی را امضا نکنید (مگر اینکه سفته دست شخص ثالث بیاطلاع باشد).
- بلافاصله اظهارنامهای رسمی برای طرف مقابل ارسال کنید و استرداد لاشه سفته را مطالبه نمایید (این مدرک برای تاریخ شروع جرم مهم است).
- با یک وکیل متخصص مشورت کنید تا پس از اخذ رای کیفری، دادخواست ابطال سفته یا مطالبه خسارت را نهایی کنید.
سوالات متداول
۱. مجازات خیانت در امانت سفته سفید امضا چقدر است و آیا قابل گذشت است؟
طبق قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (۱۳۹۹)، مجازات این جرم به شش ماه تا یک و نیم سال حبس کاهش یافته است. همچنین این جرم قابل گذشت است و با رضایت شاکی، پرونده مختومه میشود.
۲. آیا میتوان با کارشناسی تشخیص داد سفته سفید امضا بوده است؟
بله، کارشناسان خط و امضا با بررسی شیمیایی جوهر و فشار قلم، میتوانند تشخیص دهند که آیا متن و امضا همزمان نوشته شدهاند یا خیر. اگر امضا قدیمیتر باشد، نشانه سفید امضا بودن است.
۳. اگر قراردادی نداشته باشیم، چطور ثابت کنیم سفته امانت بوده است؟
در نبود قرارداد، باید از شهادت شهود، پیامکها، صدای ضبط شده (به عنوان اماره) و تحقیقات محلی استفاده کنید. همچنین رابطه کاری یا مالی بین طرفین (مثل فیش حقوقی) میتواند قرینهای بر امانی بودن سفته باشد.
۴. آیا کارفرما میتواند روی سفته سفید امضا هر مبلغی بنویسد؟
خیر. نوشتن هر مبلغی خارج از توافق یا عرف، و یا پر کردن سفته بدون اینکه خسارتی وارد شده باشد، مصداق جرم سوءاستفاده از سفید مهر و امضا است.
۵. فرق خیانت در امانت چک و سفته چیست؟
ماهیت جرم یکسان است، اما چون چک سند تجاری لازمالاجراست و قوانین سختگیرانهتری دارد، دفاع در برابر آن کمی پیچیدهتر است. برای اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله خیانت در امانت چک ضمانت چگونه اثبات میشود؟ را مطالعه کنید.
۶. رسیدگی به این شکایت چقدر طول میکشد؟
پروسه کیفری شامل دادسرا (بازپرسی) و دادگاه است که معمولاً بین ۶ ماه تا یک سال زمان میبرد. اما با دستور موقت میتوان جلوی توقیف اموال را در این مدت گرفت.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬