صفر تا صد پشتنویسی و انتقال چک در قانون جدید (صیادی و قدیمی)
تصور کنید چکی در دست دارید و میخواهید به جای نقد کردن آن، چک را بابت بدهی یا خرید کالا به فرد دیگری بدهید. در اصطلاح بازار، به این کار «خرج کردن چک» میگویند. اما دست نگه دارید! اگر فکر میکنید مثل قدیم فقط با یک امضا پشت چک کار تمام است، سخت در اشتباهید. با تغییرات قانون چک و روی کار آمدن چکهای صیادی (بنفش)، قواعد بازی کاملاً عوض شده است.
یک اشتباه کوچک در فرآیند انتقال میتواند باعث شود چک شما حکم یک کاغذ باطله را پیدا کند. در این مقاله قرار است بدون پیچیدگیهای حقوقی، دقیقاً یاد بگیریم چطور یک چک را به صورت قانونی منتقل کنیم و تفاوت مهم «امضای دستی» با «ثبت سیستمی» را درک کنیم.
پشتنویسی یا ظهرنویسی چک دقیقاً چیست؟
پشتنویسی (که حقوقدانها به آن ظهرنویسی میگویند) یعنی دارنده چک، حقوق خود را به شخص دیگری واگذار کند. در گذشته این کار با امضای فیزیکی پشت برگه چک انجام میشد. اما در قانون جدید، مفهوم پشتنویسی تغییر کرده است. حالا وقتی شما چکی را منتقل میکنید، در واقع به بانک میگویید: «پول این چک را به جای من، به این کد ملی جدید پرداخت کن.»
نکته حیاتی اینجاست که با انتقال چک، شما مسئولیت تضامنی پیدا میکنید. یعنی اگر چک پاس نشود، دارنده نهایی میتواند هم یقه صادرکننده و هم یقه شما را بگیرد.
انتقال چکهای بنفش (صیادی): خداحافظی با امضای پشت چک!
این مهمترین بخشی است که باید بدانید: در چکهای جدید صیادی، امضای فیزیکی پشت چک هیچ اعتبار قانونی ندارد.
طبق تبصره ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک، ثبت انتقال در سامانه صیاد جایگزین قطعی ظهرنویسی سنتی شده است. یعنی اگر شما پشت چک را ۱۰ بار هم امضا کنید اما در سامانه صیاد (از طریق موبایلبانک یا اپلیکیشنها) انتقال را ثبت نکنید، آن چک برای نفر جدید هیچ ارزشی ندارد و بانک حتی یک ریال هم به او پرداخت نمیکند. امضای پشت چک در حال حاضر صرفاً یک عرف قدیمی در بازار است که از نظر بانک مرکزی و دادگاه، الزامی نیست و اثری ندارد.
مراحل قانونی انتقال چک در سامانه صیاد
- ورود به سامانه: از طریق اپلیکیشنهای پرداخت یا اینترنت بانک وارد بخش «سامانه صیاد» شوید.
- انتخاب گزینه انتقال: گزینه «انتقال چک» را بزنید.
- اطلاعات چک: شناسه ۱۶ رقمی بالای چک را وارد کنید.
- اطلاعات گیرنده: کد ملی و نام گیرنده جدید را دقیق وارد کنید.
- تایید نهایی: اطلاعات را تایید کنید. تمام! حالا چک قانوناً منتقل شده است.
علاوه بر این، اخیراً «چک الکترونیکی» هم وارد سیستم بانکی شده است که اصلاً وجود فیزیکی و کاغذی ندارد و تمام مراحل صدور و انتقال آن کاملاً دیجیتال انجام میشود.
یک مثال: وقتی امضای آقای محمدی بیارزش شد
آقای محمدی، از بازاریان قدیمی، یک چک صیادی ۱۰۰ میلیون تومانی از مشتریاش داشت. او طبق عادت ۳۰ ساله خودش، پشت چک را دو بار امضا کرد و بابت خرید جنس به آقای رضایی داد. آقای رضایی هم که به امضای حاج آقا اعتماد داشت، چک را گرفت.
روز سررسید، آقای رضایی به بانک رفت. متصدی بانک بعد از وارد کردن شناسه چک گفت: «این چک هنوز به نام آقای محمدی است و انتقال آن در سامانه ثبت نشده. امضای پشت چک هم برای ما ملاک نیست.»
آقای رضایی دست خالی برگشت و نتوانست چک را نقد کند یا حتی گواهی عدم پرداخت بگیرد. این ماجرا باعث شد آقای محمدی مجبور شود با تأخیر زیاد و دوندگی، انتقال را در سامانه ثبت کند. اگر آقای رضایی با نحوه وصول چک در وجه شخص آشنا بود، هرگز چک ثبت نشده را قبول نمیکرد.
نکات طلایی و حیاتی برای دریافت چک انتقالی
برای اینکه کلاه سرتان نرود و درگیر دادگاه نشوید، این ۳ نکته را قبل از گرفتن چک رعایت کنید:
- استعلام وضعیت اعتباری (سفید): قبل از تایید انتقال، شناسه ۱۶ رقمی چک را در سامانه بانک مرکزی یا اپلیکیشنها استعلام بگیرید. اگر وضعیت صادرکننده «سفید» بود، یعنی خوشحساب است. اگر قرمز یا قهوهای بود، دور آن چک را خط بکشید!
- ممنوعیت چک در وجه حامل: در قانون جدید چیزی به نام چک در وجه حامل نداریم. چک باید حتماً در سامانه به نام یک کد ملی مشخص منتقل شود.
- زنجیره مسئولیت در سامانه است: اگر چک برگشت بخورد، دادگاه برای تشخیص اینکه چه کسانی مسئول پرداخت هستند (مسئولیت تضامنی)، به تاریخچه ثبتها در سامانه صیاد نگاه میکند، نه امضاهای پشت چک.
تکلیف چکهای قدیمی (رنگ کرم/زرد) چیست؟
هنوز تعدادی از چکهای طرح قدیم در دست مردم است. قانون جدید عطف به ماسبق نمیشود؛ یعنی چکهای قدیمی (غیر صیادی بنفش) همچنان با همان روش سنتی پشتنویسی فیزیکی (امضا در ظهر چک) منتقل میشوند و نیازی به ثبت در سامانه صیاد برای انتقال ندارند. اما توجه داشته باشید که اعتبار و مقبولیت این چکها در بازار کمتر شده است.
سوالات متداول
- آیا برای چک صیادی حتماً باید پشت چک را هم امضا کنیم؟ خیر، هیچ الزام قانونی ندارد. انتقال فقط با ثبت در سامانه صیاد رسمیت مییابد. اگر کسی اصرار به امضا دارد، صرفاً برای اطمینان روانی خودش است و اثر حقوقی خاصی ندارد.
- آیا میتوانم چک تضمینی را خرج (منتقل) کنم؟ این کار بسیار پرریسک است. چکهای تضمین معمولاً بابت حسن انجام کار هستند و انتقال آنها میتواند جرم خیانت در امانت تلقی شود. حتماً قبل از این کار مقاله خیانت در امانت چک ضمانت را بخوانید.
- اگر سامانه صیاد قطع بود چکار کنیم؟ متاسفانه تا زمانی که انتقال در سامانه ثبت نشود، چک منتقل نشده است. باید صبر کنید تا سامانه وصل شود. دریافت لاشه چک بدون ثبت سیستمی، هیچ ارزشی ندارد.
سخن پایانی
دنیای چکها دیجیتال شده است. دیگر قلم و جوهر اعتباری ندارد و همه چیز به ثبت در سیستم وابسته است. اگر قرار است چکی را از کسی بگیرید، همان لحظه موبایلتان را درآورید، استعلام بگیرید و مطمئن شوید که انتقال به نام شما در سامانه «نهایی» شده است.
اگر درگیر پروندهای هستید که چک ثبت نشده یا صادرکننده زیر بار نمیرود، مشورت با یک وکیل متخصص میتواند راهگشا باشد. برای شروع میتوانید مطلب وکالت در وصول چک را بررسی کنید.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬