وصول سفته از طریق اجرای ثبت یا دادگاه؟ راهنمای سریع و کاربردی
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که در ازای طلب خود، از شخصی سفته دریافت کردهاید و حالا که موعد پرداخت رسیده، بدهکار از پرداخت آن طفره میرود. اولین سوالی که در ذهن هر طلبکاری نقش میبندد این است: «آیا راهی سریعتر از دادگاه وجود دارد؟» احتمالا شنیدهاید که وصول چک از طریق اداره ثبت بسیار سریع است و حالا میخواهید بدانید آیا وصول سفته از طریق اجرای ثبت نیز امکانپذیر است یا خیر؟
در این مقاله حقوقی، با استناد به آخرین قوانین و رویههای قضایی سال ۱۴۰۴، واقعیتهای وصول سفته، تفاوت حیاتی آن با چک و سریعترین مسیر قانونی برای رسیدن به پولتان را بررسی میکنیم.
آیا وصول سفته مستقیماً از طریق اجرای ثبت امکانپذیر است؟
قبل از هر اقدامی، باید یک باور غلط رایج را اصلاح کنیم. در نظام حقوقی ایران، اسناد به دو دسته تقسیم میشوند:
- اسناد رسمی لازمالاجرا: مانند چک صیادی و سند ازدواج.
- اسناد تجاری عادی: مانند سفته و برات.
برخلاف چک که قانونگذار امتیاز ویژهای به آن داده و نحوه وصول چک از طریق اجرای ثبت مسیری کوتاه و بدون نیاز به مراجعه به دادگاه است، سفته عادی به تنهایی سند لازمالاجرا محسوب نمیشود.
بنابراین، شما نمیتوانید صرفاً با در دست داشتن یک سفته (حتی با واخواست)، مستقیماً به اداره اجرای ثبت اسناد بروید و تقاضای توقیف اموال کنید. مسیر قانونی سفته منحصراً از طریق دادگاههای حقوقی میگذرد، مگر اینکه سفته شما به عنوان ضمیمه یک قرارداد رسمی در دفترخانه اسناد رسمی ذکر شده باشد که حالتی نادر است.
شاهکلید وصول سفته: واخواست (پروتست)
اگر میخواهید سفته شما قدرت قانونی پیدا کند و بتوانید اموال بدهکار را پیش از حکم قطعی توقیف کنید، باید حتماً اقدام به واخواست کنید. واخواست سفته معادل همان "برگشت زدن" در چک است.
محل و نحوه انجام واخواست
در گذشته برای واخواست به دایره خاصی در دادگستری یا بانک ملی مراجعه میشد. اما در رویه فعلی ، برای انجام واخواست سفته معمولاً باید از طریق دفاتر اسناد رسمی و یا در برخی موارد دفاتر خدمات الکترونیک قضایی اقدام کنید. در این مرحله، فرم مخصوص واخواست پر شده و به صورت رسمی به صادرکننده ابلاغ میشود.
مهلت قانونی ۱۰ روزه
طبق ماده ۲۸۰ قانون تجارت، اگر سفته در سررسید پرداخت نشود، دارنده سفته باید ظرف ۱۰ روز از تاریخ سررسید، واخواست خود را ثبت کند. اگر این مهلت را از دست بدهید، سفته تبدیل به یک سند عادی میشود و امتیازات تجاری خود (مثل امکان توقیف فوری اموال بدون خسارت احتمالی) را از دست میدهد. برای درک بهتر عواقب این موضوع، مطلب وصول سفته بدون واخواست را مطالعه کنید.
هزینه واخواست
هزینه واخواست سفته مبلغ ثابتی نیست و طبق تعرفه جاری (که سالانه توسط قوه قضاییه و کانون سردفتران تعیین میشود) محاسبه میگردد. این مبلغ معمولاً حدود ۲ درصد مبلغ اسمی سفته است که به همراه هزینه اوراق و تمبر باید پرداخت شود.
انواع سفته و نکات طلایی وصول آنها
همه سفتهها شبیه هم نیستند. بسته به نحوه نگارش، مسیر وصول متفاوت است:
۱. سفته عندالمطالبه (بدون تاریخ سررسید)
اگر در سفته تاریخ پرداخت ذکر نشده باشد، آن سفته «عندالمطالبه» است. یعنی هر وقت شما بخواهید باید پرداخت شود. اما نکته مهم اینجاست: برای وصول این سفته، ابتدا باید یک اظهارنامه رسمی برای بدهکار بفرستید و پول را مطالبه کنید. مهلت ۱۰ روزه برای واخواست، از تاریخ ابلاغ این اظهارنامه به بدهکار شروع میشود.
۲. سفته ضمانت حسن انجام کار
بسیاری از کارفرمایان یا موجران سفتهای تحت عنوان «ضمانت» میگیرند که روی آن عبارت «بابت حسن انجام کار» یا «ضمانت قرارداد» قید شده است. وصول این سفتهها پیچیدهتر است. دارنده باید در دادگاه اثبات کند که طرف مقابل تخلف کرده و مستحق پرداخت خسارت است. اگر بدون دلیل قانونی این سفتهها را به اجرا بگذارید، ممکن است با شکایت کیفری تحت عنوان خیانت در امانت چک ضمانت (که شامل سفته هم میشود) مواجه شوید.
مراحل گامبهگام وصول سفته در دادگاه
حالا که فهمیدیم مسیر ثبت بسته است، سریعترین راه در دادگاه چیست؟
-
- واخواست سفته: ظرف ۱۰ روز از سررسید، از طریق مراجع قانونی (دفاتر اسناد رسمی/خدمات قضایی) واخواست را انجام دهید.
- ثبت دادخواست و تامین خواسته: به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید و دادخواست «مطالبه وجه سفته» بدهید. نکته کلیدی این است که همزمان درخواست «تامین خواسته» کنید. اگر سفته واخواست شده باشد، دادگاه بدون گرفتن پول اضافه (خسارت احتمالی)، فوراً دستور توقیف اموال بدهکار را صادر میکند.
- هزینه دادرسی: هنگام ثبت دادخواست، باید حدود ۳.۵ درصد مبلغ خواسته را به عنوان هزینه دادرسی بپردازید. (البته در صورت برنده شدن، این مبلغ را از بدهکار میگیرید).
- جلسه رسیدگی و صدور حکم: پس از توقیف اموال، دادگاه حکم به پرداخت صادر میکند و اگر بدهکار پول را ندهد، اموال توقیف شده به مزایده میرود.
مرور زمان در سفته (خطر جدی!)
طبق مواد ۳۱۸ و ۳۱۹ قانون تجارت، سفته تاریخ انقضا دارد! اگر سفته را واخواست کنید اما تا یک سال (برای داخل کشور) از تاریخ واخواست، طرح دعوی (شکایت) نکنید، حق مراجعه به ظهرنویسان (کسانی که پشت سفته را امضا کردهاند) را از دست میدهید. اگر زمان زیادی بگذرد، سفته کلاً وصف تجاری خود را از دست داده و تنها به عنوان یک رسید بدهی عادی در دادگاه قابل استناد خواهد بود.
جدول مقایسه: سفته در برابر چک
| ویژگی | چک (صیادی/عادی) | سفته |
|---|---|---|
| مرجع اقدام فوری | اجرای ثبت و دادگاه | فقط دادگاه حقوقی |
| اقدام اولیه | گواهی عدم پرداخت (برگشت زدن) | واخواست رسمی ظرف ۱۰ روز |
| هزینه دادرسی | در اجرای ثبت کمتر است | حدود ۳.۵٪ مبلغ در دادگاه |
| امکان حکم جلب | سریعتر | پس از قطعیت حکم و رد اعسار |
چه زمانی به وکیل نیاز داریم؟
وصول سفته ظرایف بسیاری دارد. اگر سفته شما سفید امضا بوده، یا خطخوردگی دارد، یا بابت ضمانت بوده است، کوچکترین اشتباه در دادخواست میتواند منجر به رد دعوی شما شود. همچنین بحث وصول سفته بدون تاریخ نیازمند تسلط بر رویه قضایی است.
حتماً پیش از اقدام، با یک وکیل متخصص مشورت کنید یا حداقل از طریق سامانه ثنا روند پرونده را با دقت پیگیری نمایید. فراموش نکنید اگر بدهکار ادعای اعسار (نداری) کند و پذیرفته شود، وصول پول شما قسطبندی شده و سالها طول میکشد؛ پس توقیف اموال در ابتدای کار حیاتی است.
سوالات متداول
۱. آیا سفته زندان دارد؟
سفته به خودی خود جنبه کیفری ندارد (برخلاف چک بلامحل). اما اگر حکم قطعی دادگاه صادر شود و مدیون بدهی را نپردازد و اعسار او نیز ثابت نشود، میتوان به استناد قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، حکم جلب او را گرفت.
۲. هزینه واخواست سفته چقدر است؟
هزینه واخواست حدود ۲ درصد مبلغ سفته است که طبق تعرفه سالانه دفاتر و هزینههای دادرسی محاسبه میشود.
۳. آیا میتوان سفته را از طریق اجرای ثبت وصول کرد؟
خیر، مگر اینکه سفته در متن یک سند رسمی (مثل قرارداد تنظیمی در دفترخانه) قید شده باشد. در غیر این صورت فقط از طریق دادگاه حقوقی قابل پیگیری است.
۴. اگر سفته واخواست نشود چه میشود؟
اعتبار آن از بین نمیرود اما مزایای تجاری مثل «تامین خواسته بدون تودیع خسارت» و «مسئولیت تضامنی ظهرنویسان» را از دست میدهید.
نظرات حقوقی (۰)
هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نظر حقوقی را شما ثبت کنید! 💬